Tỷ phú Phạm Nhật Vượng và Nguyễn Đăng Quang cùng nhắm nơi này để đưa ‘con cưng’ ra quốc tế, vì sao?

CTCP Di chuyển Xanh và Thông minh (GSM) - doanh nghiệp vận hành dịch vụ taxi điện Xanh SM của tỷ phú Phạm Nhật Vượng đang lên kế hoạch chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hồng Kông (Trung Quốc) với mức định giá khoảng 20 tỷ USD, theo nhận định của các đơn vị tư vấn.

Hiện kế hoạch IPO vẫn ở giai đoạn sơ bộ và có thể bị hoãn hoặc hủy. Tuy nhiên, nếu được triển khai, đây có thể là đợt IPO đầu tiên của một doanh nghiệp Việt Nam tại Hồng Kông, đồng thời là thương vụ niêm yết quốc tế thứ hai trong hệ sinh thái Vingroup, sau VinFast lên sàn Nasdaq (Mỹ) năm 2023.

Đáng chú ý, trước Xanh SM, Tập đoàn Masan của tỷ phú Nguyễn Đăng Quang cũng lên kế hoạch IPO, đưa The CrownX (nền tảng hình thành từ việc sáp nhập Masan Consumer Holdings và WinCommerce) lên sàn chứng khoán tại New York, Hồng Kông, Singapore hoặc Việt Nam. Đây là hệ sinh thái gắn với đa số hộ gia đình Việt Nam, khi WinCommerce vận hành chuỗi WinMart và WinMart+, còn Masan Consumer Holdings sở hữu các sản phẩm như thịt mát, nước tương Chin-su, mì Omachi…

Vì sao Vingroup và Masan cùng nhắm đến Hồng Kông?

Mục tiêu cốt lõi của IPO và niêm yết là huy động vốn, mà Sở Giao dịch Chứng khoán Hồng Kông (HKEX) đang là một trong những thị trường huy động vốn sôi động nhất thế giới.

Trong 6 tháng đầu năm 2025, hoạt động huy động vốn qua IPO tại Hồng Kông đạt 107,1 tỷ HKD (tương đương 13,6 tỷ USD) từ 44 thương vụ, tăng gấp 8 lần so với cùng kỳ năm 2024. Con số này vượt cả Nasdaq và Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE), đưa HKEX vươn lên dẫn đầu toàn cầu trong nửa đầu năm 2025, đồng thời ghi nhận kết quả tốt nhất kể từ năm 6 tháng đầu năm 2016.

Hồng Kông từ lâu mang lại lợi thế cho Bắc Kinh nhờ cơ chế kiểm soát dòng vốn linh hoạt, tạo điều kiện để doanh nghiệp đại lục huy động vốn quốc tế. Số lượng công ty Trung Quốc niêm yết tại đây liên tục tăng và tỷ trọng doanh nghiệp đại lục trong chỉ số Hang Seng hiện chiếm áp đảo. Các doanh nghiệp Trung Quốc kể cả những doanh nghiệp đã niêm yết trong nước đang thống lĩnh các đợt IPO, thương vụ M&A lớn và phát hành trái phiếu tại Hồng Kông. Nhà đầu tư từ đại lục thông qua các kênh kết nối giao dịch cũng ngày càng có ảnh hưởng lớn đến thị trường này.

“Ngành tài chính là lĩnh vực cạnh tranh then chốt giữa Washington và Bắc Kinh. Trung Quốc cần một ‘siêu cầu nối’ và Hồng Kông là vị trí hoàn hảo để đảm nhận vai trò này” - bà Victoria Mio, Giám đốc quản lý danh mục đầu tư tại Janus Henderson Group nhận định.

Nếu Bắc Kinh là trung tâm quyền lực chính trị, Thượng Hải là nơi tập trung các định chế tài chính lớn, thì Hồng Kông đang nổi lên như trạm huy động vốn để doanh nghiệp Trung Quốc vươn ra quốc tế. CATL đã huy động 5,2 tỷ USD vào tháng 5/2025 để xây dựng nhà máy tại Hungary, cung cấp pin cho Mercedes-Benz và BMW. BYD sử dụng một phần trong số 5,6 tỷ USD vốn mới huy động tại Hồng Kông để mở rộng toàn cầu. Tháng 7/2025, Alibaba thu về 1,5 tỷ USD từ trái phiếu chuyển đổi nhằm đầu tư vào điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo (AI).

Giới chức Trung Quốc đang củng cố vai trò này bằng việc nới lỏng kiểm soát dòng vốn, đẩy nhanh thanh toán xuyên biên giới, khuyến khích niêm yết mới và hạn chế doanh nghiệp đưa cổ phiếu lên sàn Mỹ. Ngày 1/8/2025, HKEX thông báo nới lỏng yêu cầu về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng tối thiểu đối với doanh nghiệp đại lục muốn niêm yết bổ sung.

Mối quan tâm mới đối với thị trường IPO Hồng Kông đến từ sự cộng hưởng của nhiều yếu tố thuận lợi: chính sách hỗ trợ từ Bắc Kinh, xu hướng niêm yết kép ở cả đại lục và Hồng Kông, thanh khoản dồi dào cũng như lo ngại rủi ro bị hủy niêm yết tại Mỹ.

Ông Steve Sun, Trưởng bộ phận chiến lược cổ phiếu Trung Quốc của HSBC nhận định: “Sự bùng nổ IPO tại Hồng Kông có liên quan chặt chẽ tới mô hình niêm yết kép cổ phiếu A và cổ phiếu H. Cổ phiếu A là loại niêm yết tại đại lục, còn cổ phiếu H niêm yết tại Hồng Kông”.

Nhận định này khá tương đồng với diễn biến tại Masan hay Vingroup: tập đoàn mẹ đã niêm yết trong nước, trong khi các công ty thành viên tìm kiếm sàn quốc tế để mở rộng khả năng huy động vốn.