UBCKNN yêu cầu rà soát tư cách công ty đại chúng: GAS, BSR, ACV, BCM… trước bài toán giảm sở hữu Nhà nước

Ngày 24/2/2026, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã ban hành công văn yêu cầu các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán rà soát tư cách công ty đại chúng theo quy định pháp luật hiện hành.

Theo Luật Chứng khoán đã được sửa đổi, bổ sung, công ty đại chúng phải là công ty cổ phần có vốn điều lệ đã góp và vốn chủ sở hữu từ 30 tỷ đồng trở lên, đồng thời tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết phải do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ. Doanh nghiệp không còn đáp ứng một trong các điều kiện này sẽ bị hủy tư cách công ty đại chúng.

Đối với các công ty đã niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trước ngày 1/1/2021 nhưng đến ngày 1/1/2026 không đáp ứng điều kiện theo quy định mới, việc hủy tư cách công ty đại chúng sẽ được thực hiện theo luật, trừ trường hợp ĐHĐCĐ chủ động quyết định hủy trước thời điểm này.

Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định một số trường hợp ngoại lệ. Cụ thể, DNNN được chuyển đổi từ doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ sang CTCP đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch nhưng chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông sẽ không bị hủy tư cách công ty đại chúng trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Với các DNNN không thuộc diện ngoại lệ nêu trên và các công ty con của DNNN, nếu không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng, doanh nghiệp phải thông báo cho UBCKNN trong vòng 15 ngày kể từ thời điểm phát sinh, đồng thời công bố thông tin theo quy định. Trong thời gian chưa có quyết định chính thức từ UBCKNN, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của công ty đại chúng.

Sau một năm kể từ khi không còn đáp ứng điều kiện mà vẫn chưa khắc phục, doanh nghiệp phải nộp hồ sơ đề nghị hủy tư cách công ty đại chúng. Trường hợp muốn tiếp tục duy trì tư cách này, doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch bổ sung vốn và điều chỉnh cơ cấu cổ đông để đáp ứng yêu cầu của pháp luật.

Thực tế, không ít doanh nghiệp quy mô lớn đang có cơ cấu sở hữu tập trung ở mức gần như tuyệt đối vào cổ đông Nhà nước. Đơn cử, tại Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS, mã: GAS), Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) hiện nắm giữ tới 95,8% số cổ phiếu có quyền biểu quyết, trong khi hàng chục nghìn cổ đông còn lại chỉ sở hữu 4,2% vốn. Tỷ lệ chi phối tại CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) cũng ở mức cao khi PVN đang nắm 91,1% vốn điều lệ.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra ở nhiều doanh nghiệp khác. Becamex Group (BCM) do UBND tỉnh Bình Dương (trước sáp nhập) nắm giữ 95,4% vốn; Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) có 95,4% cổ phần thuộc sở hữu Bộ Tài chính; Viettel Global (VGI) với Tập đoàn Viettel nắm giữ hơn 99%; Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam ghi nhận tỷ lệ sở hữu Nhà nước lên tới 99,5%.

Trong bối cảnh yêu cầu về cơ cấu cổ đông ngày càng chặt chẽ, để duy trì tư cách công ty đại chúng và tiếp tục hiện diện trên thị trường chứng khoán, các doanh nghiệp này buộc phải tính toán phương án giảm tỷ lệ nắm giữ của cổ đông lớn.

Tại Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), giải pháp được đặt ra là PVN xem xét thoái bớt một phần vốn. Song song đó, doanh nghiệp đang chủ động tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược, trong đó kỳ vọng thu hút các đối tác đến từ khu vực Trung Đông có tiềm lực tài chính và khả năng cung cấp nguồn dầu thô ổn định.

Một số doanh nghiệp khác cũng đang làm việc với cổ đông chi phối và báo cáo cơ quan có thẩm quyền để xây dựng phương án xử lý phù hợp với quy định pháp luật hiện hành.