USD lao dốc, trật tự tiền tệ toàn cầu đứng trước bước ngoặt lịch sử?

Đồng USD đã trải qua một năm 2025 đầy biến động khi làn sóng giao dịch mang tên “Sell America” (bán tháo đồng USD, cổ phiếu và trái phiếu Mỹ) lan rộng trên thị trường.

Tuy nhiên, xung đột tại Iran đã giúp đồng tiền dự trữ toàn cầu này phục hồi — dù chỉ trong ngắn hạn và làm dấy lên tranh luận: Liệu “đồng bạc xanh” đã chạm đáy và bắt đầu quay đầu?.

Tranh luận trở nên nóng hơn sau khi Deutsche Bank công bố nhận định từ một chiến lược gia cho rằng vị thế thống trị của USD có thể bị xói mòn nếu các quốc gia bắt đầu định giá dầu thô bằng những đồng tiền khác.

Theo bà Mallika Sachdeva, Giám đốc điều hành mảng ngoại hối của Deutsche Bank, chiến sự Iran có thể được nhìn nhận như một chất xúc tác quan trọng cho “sự suy yếu của petrodollar và khởi đầu của petroyuan” - nhận định được đưa ra trong báo cáo ngày 24/3.

Tuy nhiên, Franklin Templeton đã phản bác mạnh mẽ trong báo cáo ngày 14/4, gọi lập luận này là “quá đơn giản hóa”, cho rằng Sachdeva đã hiểu sai mối quan hệ giữa an ninh và việc định giá dầu, đặc biệt với Saudi Arabia.

Bà Sonal Desai, Giám đốc đầu tư thu nhập cố định của Franklin Templeton, nhấn mạnh: Dầu mỏ không được định giá bằng USD chỉ vì Mỹ từng đóng vai trò “cảnh sát toàn cầu”.

“Các nước xuất khẩu dầu có lợi ích rõ ràng khi nhận thanh toán bằng USD, bởi đồng tiền này mang lại quyền tiếp cận các thị trường vốn sâu rộng, thanh khoản cao nhất thế giới, được hậu thuẫn bởi hệ thống pháp lý – thể chế bảo vệ quyền sở hữu và thực thi hợp đồng, cùng một nền kinh tế năng động và đổi mới”, bà viết.

Đồng USD lao dốc rồi phục hồi ngắn hạn

Trong nửa đầu năm 2025, USD ghi nhận mức giảm mạnh nhất trong hơn 50 năm, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump rút lại các biện pháp thuế quan “ngày giải phóng” công bố vào tháng 4, làm lung lay niềm tin vào tài sản Mỹ.

Chỉ số USD Index - đo sức mạnh của đồng bạc xanh so với rổ tiền tệ lớn - đã giảm gần 10% trong năm 2025.

Tuy nhiên, khi xung đột Iran nổ ra vào ngày 28/2, USD đã có một giai đoạn phục hồi, tăng giá so với các đồng tiền chủ chốt và biến động cùng chiều với giá dầu. Đà tăng này không kéo dài, khi kỳ vọng hòa bình khiến giá dầu và WTI hạ nhiệt, kéo theo sự suy yếu trở lại của USD.

Hai góc nhìn trái chiều về tương lai USD

Quan điểm của Deutsche Bank và Franklin Templeton đại diện cho hai thái cực trong cuộc tranh luận về “phi USD hóa” (de-dollarization).

Deutsche Bank cho rằng USD đang bước vào giai đoạn suy giảm mang tính cấu trúc. Trong khi đó, Franklin Templeton tin rằng chưa có đồng tiền nào đủ sức thay thế

Tỷ trọng dự trữ USD toàn cầu đã giảm dần qua các thập kỷ, từ hơn 70% năm 1999 xuống còn khoảng trên 50% hiện nay. Dù vậy, USD vẫn giữ vị thế thống trị, trong khi các đồng tiền như nhân dân tệ và euro chỉ gia tăng thị phần ở mức hạn chế.

Ông Elias Haddad, Trưởng bộ phận chiến lược thị trường toàn cầu tại Brown Brothers Harriman, nhận định: “Không có lựa chọn thay thế. Các đồng tiền khác chưa ở trạng thái đủ điều kiện để thay thế USD”.

Nhân dân tệ và euro chưa đủ sức thay thế

Hiện Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 3% dự trữ ngoại hối toàn cầu, dù đang từng bước mở rộng ảnh hưởng nhằm quốc tế hóa đồng nhân dân tệ.

Tuy nhiên, theo Haddad, khả năng đồng tiền này đạt tỷ trọng tương đương USD trong tương lai gần là rất thấp, đặc biệt khi thị trường vốn Trung Quốc vẫn còn hạn chế. Khu vực đồng euro cũng gặp những rào cản tương tự.

Franklin Templeton nhấn mạnh rằng để xây dựng một đồng tiền thay thế đáng tin cậy cần nhiều thập kỷ, với các yếu tố như: Thị trường tài chính sâu rộng; pháp quyền vững chắc; khả năng chuyển đổi hoàn toàn và lịch sử ổn định kinh tế vĩ mô.

Ở chiều ngược lại, Deutsche Bank cho rằng vai trò bảo trợ an ninh của Mỹ tại Trung Đông đang suy yếu sau xung đột Iran, góp phần làm giảm niềm tin vào chính sách thương mại và an ninh của Mỹ - từ đó ảnh hưởng đến uy tín của USD.

Ngoài ra, những lo ngại về kỷ luật tài khóa của Mỹ và việc Cục Dự trữ Liên bang bị ảnh hưởng bởi chính trị cũng được xem là yếu tố khiến xu hướng suy giảm của USD có thể kéo dài.

Dù vậy, kịch bản được nhiều chuyên gia đồng thuận là: USD có thể suy yếu dần, nhưng không bị thay thế hoàn toàn - vị thế vẫn tồn tại, dù không còn mạnh như trước.

Bà Desai kết luận rằng sự suy yếu gần đây của USD thực chất là đặc điểm bình thường của một đồng tiền thả nổi: “Việc USD giảm giá phần nào vẫn hoàn toàn phù hợp với vai trò là đồng tiền dự trữ toàn cầu. Không giống như nhân dân tệ, USD là đồng tiền thả nổi tự do - nó có thể tăng và cũng có thể giảm”.

Tham khảo CNBC