VCCI: Cải cách thực thi pháp luật quan trọng hơn ban hành luật mới

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trong giai đoạn 2026–2030, yếu tố then chốt không nằm ở việc ban hành thêm nhiều luật mới mà ở chất lượng, tính ổn định và hiệu quả thực thi của hệ thống pháp luật hiện hành.

Trong văn bản góp ý gửi Bộ Tư pháp về hoàn thiện thể chế phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số, VCCI nhấn mạnh doanh nghiệp không cần thêm luật, mà cần một hệ thống pháp luật rõ ràng, ổn định, thực thi thống nhất và có thể dự đoán.

Theo VCCI, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các luật. Doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, phải tuân thủ đồng thời nhiều quy định từ Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường đến các luật thuế. Những yêu cầu đan xen, phụ thuộc lẫn nhau khiến thủ tục bị kéo dài, thậm chí rơi vào vòng lặp, gây tốn kém chi phí và thời gian.

Từ đó, VCCI đề xuất rà soát hệ thống pháp luật theo toàn bộ chuỗi hoạt động kinh doanh, từ thành lập, đầu tư, xây dựng đến sản xuất, xuất nhập khẩu và giải thể, thay vì xem xét từng luật riêng lẻ, nhằm nhận diện đầy đủ các điểm nghẽn trong thực tiễn.

Bên cạnh đó, tổ chức này kiến nghị bảo đảm tính ổn định và khả năng dự đoán của pháp luật kinh doanh, trong đó cần quy định thời gian chuyển tiếp tối thiểu 12–24 tháng đối với các thay đổi có tác động trực tiếp đến doanh nghiệp, trừ trường hợp khẩn cấp. Với các dự án đầu tư lớn, cần có cơ chế bảo đảm ổn định, tránh áp dụng hồi tố các thay đổi bất lợi về chính sách.

Một nội dung đáng chú ý khác là yêu cầu chuyển thực chất từ tiền kiểm sang hậu kiểm. VCCI cho rằng dù chủ trương đã được nêu nhiều năm, song trên thực tế vẫn tồn tại nhiều hình thức “xin - cho” thông qua các loại giấy phép, điều kiện kinh doanh hay văn bản chấp thuận. Vì vậy, cần rà soát toàn diện các điều kiện kinh doanh, đánh giá mức độ cần thiết và chi phí tuân thủ, đồng thời áp dụng nguyên tắc “một vào - một ra” khi ban hành quy định mới.

Song song với đó, năng lực hậu kiểm cần được nâng cao theo hướng quản lý rủi ro, tập trung vào các lĩnh vực và doanh nghiệp có nguy cơ cao, kết hợp ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo.

Ở khía cạnh giải quyết tranh chấp, VCCI cho rằng thời gian xử lý các vụ việc thương mại tại tòa án còn kéo dài, hiệu quả thi hành án chưa cao, trong khi cơ chế phá sản gần như chưa phát huy tác dụng. Điều này khiến nguồn lực bị “kẹt” trong các doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả, ảnh hưởng tới động lực tăng trưởng chung.

Do đó, VCCI đề xuất rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp thương mại xuống mức trung bình của nhóm ASEAN-4 trước năm 2030, đồng thời nghiên cứu thành lập tòa chuyên trách thương mại tại các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, với đội ngũ thẩm phán được đào tạo chuyên sâu.

Ngoài ra, cần thúc đẩy phát triển trọng tài và hòa giải thương mại, cải cách thực chất thủ tục phá sản theo hướng đơn giản hóa, rút ngắn thời gian, nhằm giúp doanh nghiệp có thể rút lui khỏi thị trường một cách trật tự, giải phóng nguồn lực cho nền kinh tế.