VCCI: Điện xanh không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc, doanh nghiệp đối mặt sức ép chuyển đổi lớn

Phát biểu tại Diễn đàn về hoàn thiện chính sách điện tái tạo và lưu trữ năng lượng, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết Việt Nam đang thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong quá trình chuyển dịch năng lượng, hướng tới phát triển các nguồn năng lượng sạch, đồng thời bảo đảm nguồn cung điện phục vụ tăng trưởng kinh tế - xã hội.

Theo ông Phòng, một dấu mốc quan trọng là việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 253/2025/QH15 ngày 11/12/2025 về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030.

Nghị quyết này nhấn mạnh việc mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện xanh theo hướng chủ động và minh bạch hơn.

Đồng thời, việc phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) cũng được đặt ra nhằm nâng cao khả năng hấp thụ điện tái tạo, góp phần đảm bảo vận hành hệ thống điện ổn định và hiệu quả.

Đây được xem là định hướng lớn, mang tính chiến lược, song cần tiếp tục được cụ thể hóa bằng các chính sách đồng bộ và khả thi.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% trong năm 2026, nhu cầu điện được dự báo tăng mạnh, có thể lên tới 12-15% mỗi năm, tạo áp lực đáng kể lên hệ thống điện quốc gia.

Trước thực tế này, Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã đưa ra các giải pháp như thúc đẩy tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà nhằm giảm áp lực cung – cầu và đảm bảo an ninh năng lượng.

Ông Hoàng Quang Phòng nhấn mạnh, trong bối cảnh hiện nay, năng lượng xanh không còn là chiến lược dài hạn mà đã trở thành yêu cầu mang tính bắt buộc khi những thách thức về năng lượng ngày càng hiện hữu.

Phân tích sâu hơn, lãnh đạo VCCI chỉ ra ba thách thức lớn. Thứ nhất, biến động địa chính trị toàn cầu đang tác động mạnh tới chuỗi cung ứng năng lượng, khiến giá các loại nhiên liệu như than, dầu, khí hóa lỏng biến động khó lường.

Trong khi đó, Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu, làm gia tăng rủi ro đối với an ninh năng lượng và chi phí sản xuất.

Thứ hai, nhu cầu điện trong nước tăng nhanh cùng với quá trình công nghiệp hóa, phát triển logistics, chuyển đổi số và sự hình thành của các trung tâm dữ liệu, khu công nghiệp, đô thị thông minh. Điều này không chỉ làm gia tăng nhu cầu về sản lượng điện mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về tiêu chuẩn “xanh” của nguồn điện.

Thứ ba, các tiêu chuẩn quốc tế về phát triển bền vững ngày càng trở nên khắt khe. Những cơ chế như CBAM của Liên minh châu Âu, cùng các tiêu chuẩn ESG, tiêu chuẩn carbon và chuỗi cung ứng xanh đang dần trở thành điều kiện bắt buộc trong thương mại.

Theo ông Phòng, đây chính là “giấy thông hành” để doanh nghiệp duy trì đơn hàng và vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Mặc dù tiềm năng phát triển điện tái tạo và lưu trữ năng lượng tại Việt Nam được đánh giá là rất lớn, song quá trình triển khai vẫn còn nhiều vướng mắc.

Với cơ chế DPPA, doanh nghiệp hiện vẫn gặp khó do khung chính sách chưa hoàn thiện, thiếu hướng dẫn cụ thể, đặc biệt trong việc lựa chọn mô hình hợp đồng, xác định chi phí truyền tải, phân phối, cũng như cơ chế thanh toán và phân định trách nhiệm giữa các bên.

Tương tự, lĩnh vực lưu trữ năng lượng cũng chưa có hệ thống quy định hoàn chỉnh, từ cơ chế đầu tư, đấu nối, giá điện đến tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng tiếp cận nguồn vốn, tín dụng xanh.

Từ thực tế đó, ông Hoàng Quang Phòng cho biết VCCI sẽ tổng hợp ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp và các chuyên gia để kiến nghị các giải pháp cụ thể, nhằm thúc đẩy triển khai hiệu quả cơ chế DPPA và ứng dụng công nghệ lưu trữ năng lượng.

Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động nguồn điện sạch, giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. “Chủ trương đã rất rõ, nhưng để đi vào thực tiễn, cần một hệ thống chính sách đồng bộ, minh bạch và khả thi hơn”, ông Hoàng Quang Phòng nhấn mạnh.