Vị hoàng đế duy nhất đại phá 29 vạn quân địch trong 5 ngày Tết: Là nhà quân sự kiệt xuất, nhà lãnh đạo tài ba nhưng đột ngột qua đời ở tuổi 39

Trong lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc ta đã sinh ra nhiều anh hùng kiệt xuất, góp phần làm nên truyền thống yêu nước và ý chí quật cường của dân tộc Việt Nam qua hàng nghìn năm lịch sử. Nổi bật trong số đó là Quang Trung - Nguyễn Huệ, vị hoàng đế tài ba của triều đại Tây Sơn. Ông là nhà quân sự kiệt xuất đã lãnh đạo nghĩa quân Tây Sơn lập nên nhiều chiến công vang dội, đặc biệt là chiến thắng trước quân Nhà Thanh trong Trận Ngọc Hồi - Đống Đa vào mùa xuân năm 1789.

Vua Quang Trung (tên thật là Nguyễn Huệ) sinh năm 1753 tại vùng Tây Sơn, phủ Quy Nhơn (thuộc tỉnh Bình Định cũ, nay là Gia Lai). Ông sinh ra trong gia đình có 3 anh em là Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ. Tổ tiên của ông có nguồn gốc từ Nghệ An, thuộc họ Hồ, sau đổi sang họ Nguyễn. Từ nhỏ, Nguyễn Huệ nổi tiếng thông minh, nhanh nhẹn, khỏe mạnh, có đôi mắt sáng, tiếng nói sang sảng và tính cách quả cảm.

Năm 1771, khi mới 18 tuổi, chứng kiến cảnh nhân dân lầm than, Nguyễn Huệ cùng hai anh em Nguyễn Nhạc và Nguyễn Lữ dựng cờ khởi nghĩa tại vùng Tây Sơn thượng đạo. Nhờ đường lối và sách lược khôn khéo, phong trào nhanh chóng nhận được sự ủng hộ rộng rãi của nhân dân, lực lượng nghĩa quân Tây Sơn ngày càng lớn mạnh.

Năm 1773, nghĩa quân Tây Sơn bắt đầu mở rộng hoạt động xuống vùng Tây Sơn hạ đạo. Trong năm này, Nguyễn Nhạc đã dùng mưu chiếm được thành Quy Nhơn, mở rộng vùng kiểm soát của nghĩa quân. Chỉ trong vài năm, phong trào Tây Sơn nhanh chóng phát triển mạnh mẽ. Đến năm 1775, nghĩa quân đã làm chủ một vùng rộng lớn từ Đà Nẵng đến khu vực Nam Trung Bộ. Đến năm 1783, lực lượng Tây Sơn tiếp tục tiến vào và kiểm soát toàn bộ vùng Gia Định.

Trong giai đoạn đầu của phong trào, Nguyễn Huệ là tướng lĩnh quan trọng dưới quyền Nguyễn Nhạc. Tuy nhiên, ông nổi bật với tài năng quân sự kiệt xuất, nhiều lần chỉ huy quân Tây Sơn giành thắng lợi.

Đến năm 1788, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu là Quang Trung. Ông trở thành vị hoàng đế nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam.

Cuối năm 1788, vua Lê Chiêu Thống sau khi thất thế đã sang cầu viện nhà Thanh. Triều đình Nhà Thanh liền đưa khoảng 29 vạn quân do tướng Tôn Sĩ Nghị chỉ huy tiến vào Đại Việt. Quân Thanh nhanh chóng chiếm được kinh thành Thăng Long.

Khi đó, Nguyễn Huệ đang đóng quân tại Phú Xuân (Huế ngày nay). Trước tình hình này, ông lập tức lên ngôi hoàng đế và nhanh chóng xuất quân ra Bắc đánh đuổi quân Thanh.

Cuộc hành quân của quân Tây Sơn diễn ra với tốc độ thần tốc. Ngày 15/1/1789 (tức ngày 20 tháng Chạp năm Mậu Thân), quân Tây Sơn tiến đến vùng Thanh Hóa - Nghệ An để tuyển thêm quân và chuẩn bị lực lượng. Chỉ khoảng 10 ngày sau, vào ngày 25/1/1789 (tức 30 tháng Chạp), Quang Trung bắt đầu mở màn chiến dịch phản công quân Thanh.

Đêm mồng 3 Tết Kỷ Dậu (1789), quân Tây Sơn tiến công đồn Hạ Hồi (thuộc Thường Tín). Quân Thanh bị bao vây và buộc phải đầu hàng. Sau đó, quân Tây Sơn tiếp tục tiến nhanh đến đồn Ngọc Hồi (Thanh Trì), một cứ điểm phòng thủ quan trọng bảo vệ phía nam kinh thành Thăng Long.

Rạng sáng mồng 5 Tết, chính Quang Trung trực tiếp chỉ huy trận đánh lớn tại Ngọc Hồi. Quân Tây Sơn sử dụng chiến thuật hỏa công và đội quân cảm tử xung kích phá vỡ hệ thống phòng thủ, thiêu cháy đồn Ngọc Hồi và tiêu diệt phần lớn quân Thanh, mở đường tiến vào Thăng Long.

Trong khi đó, một cánh quân khác do Đô đốc Long chỉ huy tiến công đồn Khương Thượng (nay thuộc khu vực Đống Đa, Hà Nội). Sau khi phá vỡ đồn Khương Thượng, quân Tây Sơn tiến qua khu vực Thịnh Quang (nay là Ô Chợ Dừa) và thọc sâu vào kinh thành Thăng Long, đánh thẳng vào đại bản doanh của Tôn Sĩ Nghị.

Bị đánh bất ngờ và thất bại nặng nề, Tôn Sĩ Nghị hoảng hốt bỏ chạy về nước qua cầu phao trên sông Hồng. Do quân tháo chạy quá đông, cầu bị sập khiến hàng nghìn binh lính Thanh rơi xuống sông mà chết. Cùng lúc đó, một bộ phận quân Thanh chạy về phía Đầm Mực (thuộc xã Thanh Trì ngày nay) thì bị cánh quân của Đô đốc Bảo mai phục và tiêu diệt.

Như vậy, chỉ trong vòng khoảng 5 ngày từ khi bắt đầu chiến dịch, quân Tây Sơn đã đánh tan hoàn toàn lực lượng xâm lược của nhà Thanh và giải phóng kinh thành Thăng Long. Từ ngày 16/12/1788, khi quân Thanh tiến vào Thăng Long, đến ngày 30/1/1789 (mồng 5 Tết Kỷ Dậu), chúng chỉ chiếm giữ kinh thành trong khoảng 45 ngày.

Chiến thắng Trận Ngọc Hồi - Đống Đa là một trong những chiến thắng quân sự tiêu biểu nhất trong lịch sử Việt Nam, thể hiện tài năng quân sự xuất chúng của vua Quang Trung. Mặc dù quân Thanh có quân số đông hơn từ hai đến ba lần, lại có lợi thế phòng thủ trong thành lũy và được sự hỗ trợ của Lê Chiêu Thống, nhưng vẫn bị đánh bại hoàn toàn.

Sau thất bại, Lê Chiêu Thống phải chạy theo quân Thanh sang Trung Quốc. Chiến thắng này đã chấm dứt âm mưu xâm lược của nhà Thanh, bảo vệ vững chắc nền độc lập của Đại Việt, đồng thời khẳng định vị thế của triều Tây Sơn. Sau đó, nhà Thanh cũng chính thức công nhận triều đại của vua Quang Trung.

Sau chiến thắng, với tinh thần nhân đạo, Quang Trung đã cho chôn cất hàng vạn binh lính nhà Thanh tử trận và đắp thành nhiều gò đất lớn.

Là hoàng đế, Quang Trung thực hiện nhiều chính sách nổi bật như chiếu khuyến nông, kêu gọi người dân ly tán trở về quê tiếp tục sản xuất, khai khẩn đất hoang. Ông còn xuống chiếu giảm thuế cho dân nghèo, cho đúc tiền để lưu thông hàng hóa.

Về giáo dục, Quang Trung cho lập Viện Sùng chính để dịch sách chữ Hán ra chữ Nôm làm tài liệu dạy học, xây dựng Vĩnh Doanh (Vinh, Nghệ An) làm Phượng Hoàng trung đô...

Là vị hoàng đế có nhiều hoài bão, được nhân dân kính nể nhưng ngày 16/9/1792, Quang Trung đột ngột băng hà.

Hiện nay, những di tích gắn liền với Quang Trung - Nguyễn Huệ có thể kể đến Gò Đống Đa (Hà Nội). Người dân còn xây dựng Chùa Bộc gần khu vực gò Đống Đa. Trong chùa có tượng thờ vua Quang Trung trong tư thế giản dị, gần gũi, thể hiện hình ảnh vị anh hùng xuất thân từ nhân dân và gắn bó với nhân dân.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Đại phá quân Thanh giải phóng Thăng Long - Báo Chính phủ

Quang Trung - Nguyễn Huệ và lời hịch vang vọng núi sông - Báo Quân đội Nhân dân