Vì sao nhiều người kiêng cắt tóc, gội đầu trong dịp Tết Nguyên đán?

Kiêng cắt tóc, gội đầu là những phong tục được người dân tại một số quốc gia châu Á duy trì trong dịp Tết Nguyên đán, với quan niệm giữ gìn tài lộc và cầu mong may mắn cho năm mới.

Với nhiều gia đình châu Á, Tết Nguyên đán không đơn thuần là một lễ hội mà còn là thời điểm thực hành các nghi lễ truyền thống được tuân thủ nghiêm ngặt. Bà Karen Gray - người Singapore định cư tại London hơn 25 năm, cho biết những thói quen này đã trở thành một phần tiềm thức của những người con xa xứ, đặc biệt mỗi khi Tết đến.

Theo thuyết siêu hình học Trung Hoa, sự kết hợp giữa con giáp Ngọ và hành Hỏa được cho là báo hiệu một năm có nhiều biến động và dịch chuyển, khiến việc bám giữ các kiêng kỵ cổ truyền được xem như cách tạo sự an tâm và ổn định về mặt tinh thần.

Theo phong tục truyền thống tại nhiều quốc gia, việc dọn dẹp nhà cửa thường phải hoàn tất trước thời khắc Giao thừa. Trong khoảng 15 ngày đầu năm Âm lịch, nhiều gia đình tránh lau dọn hoặc quét nhà vì quan niệm hành động này có thể làm tiêu tán sự thịnh vượng vừa được đón vào đầu năm. Cách nhìn này xuất phát từ quan niệm coi Tết là thời điểm tích tụ sinh khí và vận may.

Việc chăm sóc diện mạo trong những ngày đầu năm cũng chịu sự chi phối của các quan niệm dân gian. Trong tiếng Hán, từ chỉ “tóc” đồng âm với “phát”, mang nghĩa thịnh vượng. Vì vậy, cắt tóc trong những ngày đầu năm bị xem là hành động không phù hợp. Nhiều gia đình cũng hạn chế gội đầu vào ngày mùng 1, với niềm tin rằng việc này có thể trôi đi những phước lành đầu năm.

Trang phục trong dịp Tết thường ưu tiên màu đỏ, được coi là biểu tượng của may mắn và cát khí. Ngược lại, 2 màu đen và trắng, vốn gắn với tang lễ, thường được tránh sử dụng. Ngoài ra, một số kiêng kỵ khác cũng được duy trì như tránh đổ rác, không cho vay tiền và giữ bầu không khí hòa nhã trong ngày đầu năm. Những hành vi này được cho là có ảnh hưởng đến vận trình của cả năm.

Trong văn hóa của cộng đồng người gốc Hoa tại Đông Nam Á, nhiều phong tục cầu may vẫn được lưu giữ, trong đó có tập quán lăn quả dứa vào nhà mới với mong muốn mời gọi tài lộc. Thói quen ăn chay vào ngày Rằm và mùng 1 Âm lịch cũng được duy trì, phản ánh ảnh hưởng của Phật giáo trong đời sống sinh hoạt thường nhật.

Các quan niệm dân gian còn thể hiện qua những lời nhắc nhở quen thuộc đối với trẻ em, như tránh chỉ tay lên Mặt Trăng hoặc không đặt thực phẩm xuống sàn nhà. Ngoài yếu tố vệ sinh, những quy tắc này còn thể hiện sự trân trọng đối với thức ăn và phước lành. Trong quan niệm truyền thống, Thổ Công được cho là luôn dõi theo sinh hoạt của mỗi gia đình.

Theo các chuyên gia văn hóa, nhiều phong tục truyền thống đang được thế hệ trẻ tiếp cận lại thông qua trào lưu “Chinamaxxing” trên mạng xã hội. Thuật ngữ này, do Gen Z sử dụng, kết hợp giữa “China” và hậu tố “maxxing”, nhằm chỉ xu hướng áp dụng lối sống Á Đông trong bối cảnh hiện đại. Từ việc uống nước ấm, sử dụng thảo dược như đương quy, kỷ tử, mang theo dầu gió, đến việc đề cao nguyên tắc cân bằng âm - dương trong ẩm thực, các thói quen truyền thống đang được tái diễn giải theo cách phù hợp với nhịp sống mới.

Dù có nguồn gốc từ nhiều vùng văn hóa khác nhau như Phúc Kiến, Đài Loan hay Hong Kong, cộng đồng người di cư tại phương Tây có điểm chung là mong muốn duy trì mối liên hệ với cội nguồn. Việc giữ gìn các phong tục ngày Tết, trong đó có tục kiêng cắt tóc, gội đầu đầu năm, vì vậy vừa phản ánh niềm tin văn hóa vừa thể hiện nỗ lực khẳng định bản sắc trong xã hội đa văn hóa.

Theo The Independent