Vì sao việc đóng cửa eo biển Hormuz đang trở thành khủng hoảng của châu Á?

Xung đột tại Trung Đông đang khiến thế giới căng thẳng theo dõi. Tuy nhiên, những cú sốc kinh tế "dội vào" châu Á lại nghiêm trọng đến mức ngay cả các lãnh đạo vốn thận trọng trong khu vực cũng phải lên tiếng.

Từ những nền kinh tế vững mạnh nhất đến các quốc gia dễ tổn thương nhất, châu Á phụ thuộc đặc biệt lớn vào nguồn năng lượng đi qua eo biển Hormuz.

Không chỉ là lo ngại, mà là cú sốc thực sự

Châu Á đang bủa vây sự bất an sâu sắc về việc cuộc xung đột có thể tác động trực tiếp đến các hộ gia đình và doanh nghiệp trong khu vực.

Theo Ngoại trưởng Singapore Vivian Balakrishnan, khoảng 90% lượng dầu và 83% khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua eo biển Hormuz được vận chuyển đến châu Á. “Ở thời điểm hiện tại, việc đóng cửa eo biển Hormuz, theo một nghĩa nào đó, chính là một cuộc khủng hoảng của châu Á”, ông nhấn mạnh.

Singapore vốn nổi tiếng với cách phát biểu thận trọng, nên khi quốc gia này lên tiếng một cách trực diện như vậy, cả khu vực đều chú ý.

Nhiều nhà ngoại giao châu Á cũng chia sẻ sự thất vọng khi phải đối mặt với chính sách đối ngoại khó đoán của Tổng thống Mỹ Donald Trump: Từ các mức thuế bất ngờ, yêu cầu tăng chi tiêu quốc phòng làm lung lay các cam kết an ninh lâu dài, cho đến cảm giác ngày càng rõ rằng họ đang phải “trả giá” cho một cuộc chiến không phải của mình.

Các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Nhật Bản hay Singapore, với tiềm lực tài chính mạnh và dự trữ chiến lược, có thể giảm thiểu tác động – ít nhất trong ngắn hạn. Nhưng nhiều quốc gia khác lại dễ tổn thương hơn.

Theo Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á, phần lớn các nước Đông Nam Á chỉ có dự trữ dầu đủ dùng trong khoảng 20–50 ngày. Một số Chính phủ buộc phải áp dụng các biện pháp mạnh như ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng, cho sinh viên nghỉ học sớm, thậm chí kêu gọi người dân hạn chế di chuyển hoặc ở nhà xem các sự kiện thể thao để tiết kiệm nhiên liệu.

Bất ổn lan rộng và áp lực chính trị gia tăng

Hệ lụy chính trị đã bắt đầu bộc lộ và có khả năng còn trầm trọng hơn. Sự tham gia của lực lượng Houthi làm gia tăng nguy cơ gián đoạn thương mại tại Biển Đỏ – một tuyến vận tải quan trọng khác đối với năng lượng của châu Á.

Chi phí nhiên liệu tăng cao đang gây bất ổn trên diện rộng: Công nhân ngành vận tải tại Philippines đình công, tình trạng mua tích trữ xảy ra ở một số khu vực tại Thái Lan, còn Ấn Độ, việc nguồn cung khí hóa lỏng phục vụ nấu ăn bị thắt chặt đã dẫn tới các cuộc biểu tình của phe đối lập.

Trong bối cảnh đó, lựa chọn thực tế của châu Á hiện tại là giảm phụ thuộc vào các cú sốc dầu mỏ. Việc đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, xây dựng dự trữ chiến lược lớn hơn và tăng cường hợp tác khu vực sẽ là những giải pháp then chốt.

Một số bước đi đã bắt đầu hình thành, như cam kết hợp tác giữa Australia và Singapore về an ninh năng lượng – có thể trở thành hình mẫu cho các quốc gia khác. Những liên kết này, được thúc đẩy bởi nhu cầu thực tế, có thể trở thành nền tảng cho một trật tự khu vực mới, thay thế cấu trúc cũ vốn không còn phù hợp.

Cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz đã làm lộ rõ một điểm yếu căn bản: Châu Á đang buộc phải gánh chịu chi phí từ một cuộc xung đột nằm ngoài tầm kiểm soát của mình.

Việc giảm phụ thuộc này sẽ không dễ dàng. Nhưng cái giá của việc không làm điều đó giờ đây đã trở nên quá rõ ràng để có thể "phớt lờ".