Vị vua chỉ huy trận thủy chiến vĩ đại bậc nhất lịch sử Việt Nam, được thờ tại linh từ nổi tiếng

Ngô Quyền là một trong 14 Anh hùng dân tộc tiêu biểu của Việt Nam. Ông có công lớn trong việc chấm dứt hơn 1.000 năm Bắc thuộc, là vị vua đầu tiên của nhà Ngô. Ông được tôn vinh là “vua đứng đầu các vua” và “vị Tổ Trung hưng”.

Dấu ấn lớn nhất của Ngô Quyền chính là trận thủy chiến Bạch Đằng năm 938 - một trong những trận thủy chiến vĩ đại của lịch sử Việt Nam. Với chiến thuật cọc gỗ ngầm kinh điển, Ngô Quyền đã chỉ huy quân đánh bại giặc Nam Hán, mở ra kỷ nguyên độc lập lâu dài cho dân tộc.

Nhớ ơn công lao của ông, các tỉnh, thành trên cả nước, đặc biệt là TP. Hải Phòng có nhiều di tích, đền, miếu thờ Ngô Quyền. Nổi bật nhất phải kể đến Từ Lương Xâm.

Linh từ được suy tôn là “Từ Cả”

Từ Lương Xâm là vùng đất Ngô Quyền lựa chọn làm đại bản doanh để chỉ huy quân dân đánh bại quân Nam Hán trong trận Bạch Đằng năm 938. Ngày nay, linh từ này trở thành di tích quan trọng gắn liền với vua Ngô Quyền, được suy tôn là “Từ Cả”, nghĩa là nơi đứng đầu về việc phụng thờ Đức Vương.

Cụm di tích tọa lạc trên khu đất rộng, cao ráo tại phường Đông Hải, TP. Hải Phòng. Theo nhiều sử sách, Từ Lương Xâm được xây dựng từ thời Hậu Lê, rất nguy nga. Đến triều đại nhà Nguyễn, linh từ này nhiều lần được trùng tu nên kiến trúc mang đậm phong cách nhà Nguyễn cùng một số nét kiến trúc thời Lê.

Mặt chính của di tích nhìn về phía Đông, hướng ra cửa biển Bạch Đằng - vị trí chiến lược mà vua Ngô Quyền chọn để chứa lương thảo, bố trí căn cứ, trực tiếp chỉ huy việc xây dựng bãi cọc và tổ chức trận địa mai phục, sẵn sàng đánh bại quân xâm lược.

Bên trái khuôn viên là tượng đài Đức Vương Ngô Quyền, được dựng vào năm 2010. Tượng có kích thước 9,27m x 5,64m x 3,92m, làm từ đá đúc Granit phủ đồng điện phân. Tượng nhìn về phía Đông, phía cửa sông Bạch Đằng như lời nhắc nhở về trận Bạch Đằng lịch sử.

Tượng đứng trong tư thế hiên ngang, tay phải chỉ thẳng về phía cửa sông Bạch Đằng như đang chỉ huy trận đánh, tay trái đặt lên chuôi gươm, sẵn sàng xông lên. Tượng vua Ngô Quyền là biểu tượng về lòng yêu nước, tinh thần đại đoàn kết và tự hào dân tộc.

Bên trái của di tích là nhà Giải vũ. Nơi đây lưu giữ 3 chiếc cọc là chứng tích của trận địa cọc Bạch Đằng.

Năm 2008, Bảo tàng Hải Phòng đã tiến hành giám định và kết luận 3 chiếc cọc này có niên đại từ thế kỷ X. Cọc thứ nhất dài 220cm, chu vi 50cm, cọc 2 dài 147cm, chu vi 39cm, cọc 3 dài 206cm, chu vi 55cm, đầu cọc nhọn.

Ngoài ra, ở đây còn có 8 bia đá chất liệu đá xanh, chạm khắc 2 mặt còn được lưu giữ trong di tích có niên hiệu từ những năm 1707 đến năm 1866.

Ở hậu cung là tượng Đức Vương Ngô Quyền làm từ gỗ. Tượng tạc trong tư thế ngồi trên ngai thờ, sơn son thếp vàng, đầu đội mão chạm “lưỡng long chầu nhật”, áo bào chạm hoa văn rồng chầu ở hai cánh tay, chân chạm mặt hổ phù, xung quanh có vân mây. Giữa bụng có đai lưng chạm hoa văn hoa cúc, chân tượng đi hài mũi cong. Tượng này có niên đại thế kỷ 18.

Bên cạnh đó, tại cụm di tích còn lưu giữ nhiều di vật, cổ vật như sắc phong, bia đá, đồ thờ tự và các cấu kiện kiến trúc chạm khắc... Cụ thể, nơi đây có 125 cổ vật và 25 đạo sắc phong niên đại từ năm 1522 đến 1924 của các triều đại Lê sơ, Mạc, Lê Trung hưng, Tây Sơn, Nguyễn, phản ánh liên tục giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của di tích qua nhiều thế kỷ. Đặc biệt, Từ Lương Xâm còn lưu dấu vết của đường Vành Kiệu xưa.

Được công nhận Di tích Quốc gia đặc biệt

Với giá trị lịch sử, văn hóa to lớn, ngày 12/12/1986, theo Quyết định số 235/VH-QĐ, Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Từ Lương Xâm được xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia, gọi đầy đủ là Di tích lịch sử khu vực Từ Lương Xâm - Căn cứ bản doanh của Ngô Quyền năm 938, xã Nam Hải, huyện An Hải cũ. Đây cũng là một trong "Tứ linh từ" của huyện cổ An Dương, nay là một trong ba “linh từ” của quận Hải An cũ, bao gồm Từ Lương Xâm, Phủ Thượng Đoạn và Đền Phú Xá.

Gắn liền với di tích, Lễ hội Từ Lương Xâm diễn ra từ ngày 14 đến 18 tháng Giêng hằng năm cũng thu hút sự quan tâm của người dân địa phương và du khách. Đây là lễ hội nhằm thể hiện lòng biết ơn, tôn vinh Đức Vương Ngô Quyền. Năm 2022, lễ hội này được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia, khẳng định giá trị văn hóa lâu đời của địa phương.

Ngày 17/01/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định xếp hạng Cụm Di tích Từ Lương Xâm - Căn cứ bản doanh của Ngô Quyền năm 938 là Di tích Quốc gia đặc biệt. Ngày 12/2/2025, quận Hải An đã tổ chức lễ đón nhận Bằng công nhận, ghi nhận vị thế đặc biệt của di tích trong hệ thống di sản lịch sử - văn hóa quốc gia.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Từ Lương Xâm - Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt - Cổng thông tin điện tử TP. Hải Phòng

Đầu xuân về Từ Lương Xâm tưởng nhớ Đức Vương Ngô Quyền – VOV

Những di vật, cổ vật đặc biệt trong cụm Di tích lịch sử Từ Lương Xâm - Báo điện tử Pháp luật TP. Hồ Chí Minh