Vị vua kiệt xuất của Việt Nam có thể được UNESCO vinh danh: Là người viết Chiếu dời đô, gắn liền với Thăng Long nghìn năm văn hiến

Năm 2028 là cột mốc vô cùng quan trọng đối với lịch sử, văn hóa Việt Nam khi đánh dấu tròn 1.000 năm ngày mất của vua Lý Thái Tổ (tức Lý Công Uẩn).

Nhân dịp này, tỉnh Bắc Ninh triển khai xây dựng Hồ sơ khoa học trình UNESCO vinh danh Lý Công Uẩn là Danh nhân lịch sử văn hóa. Đây không chỉ là sự tri ân xứng đáng đối với một bậc minh quân kiệt xuất mà còn là cơ hội để quảng bá giá trị văn hóa đặc sắc của Việt Nam nói chung và vùng đất Kinh Bắc nói riêng, ra cộng đồng quốc tế.

Lý Thái Tổ (974-1028), tên húy là Lý Công Uẩn, sinh ra tại châu Cổ Pháp, lộ Bắc Giang, nay thuộc Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Ông là một trong những nhân vật lịch sử tiêu biểu.

Năm lên 3 tuổi, Lý Công Uẩn được thiền sư Lý Khánh Văn nhận làm con nuôi và dạy dỗ nghiêm túc. Ông cũng sớm thể hiện tư chất thông minh, khiến sư Vạn Hạnh khen ngợi “không phải người thường”, “là bậc minh quân trong thiên hạ”.

Lớn lên, Lý Công Uẩn giỏi giang, văn võ song toàn, có chí lớn. Cũng nhờ sự giáo dục của hai thiền sư, ông có tư tưởng nhân văn, khoan dung và sự gắn bó sâu sắc với đời sống nhân dân. Khi trưởng thành, Lý Công Uẩn tham gia triều chính nhà Tiền Lê, từng bước đảm nhận các chức vụ quan trọng và trở thành Điện tiền chỉ huy sứ - một trong những vị trí then chốt của triều đình.

Đến năm 1009, Lý Công Uẩn được suy tôn lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu là Lý Thái Tổ, lập nên vương triều Lý - một trong những triều đại có ảnh hưởng sâu rộng và lâu dài nhất trong lịch sử Việt Nam.

Với tầm nhìn vượt thời đại, tư tưởng trị quốc nhân văn cùng tinh thần hòa hiếu sâu sắc, Lý Công Uẩn không chỉ có công lao to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước mà còn để lại hệ giá trị tư tưởng văn hóa có sức lan tỏa bền bỉ, vượt ra ngoài phạm vi quốc gia. Những tư tưởng đó mang ý nghĩa phổ quát, đóng góp vào tiến trình văn minh chung của nhân loại.

Một trong những dấu ấn quan trọng nhất của Lý Công Uẩn chính là dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long, kiến tạo mô hình quốc gia và kinh đô mang tính bền vững, nhân văn và hài hòa với tự nhiên. Năm 1010, ông tự tay viết áng thiên cổ hùng văn “Chiếu dời đô”, công bố quyết định lớn để bá quan văn võ và dân chúng cùng hay.

Đây không đơn thuần là một quyết sách hành chính hay chính trị, mà còn là một tuyên ngôn tư tưởng sâu sắc. Đó là tư tưởng lấy lợi ích lâu dài của nhân dân làm trung tâm, đề cao sự hòa hợp giữa con người và môi trường sống, đồng thời thể hiện khát vọng xây dựng một quốc gia ổn định, thịnh vượng và trường tồn.

Từ quyết định này, kinh thành Thăng Long được hình thành và tồn tại liên tục suốt hơn một thiên niên kỷ, trở thành trung tâm chính trị, văn hóa và đô thị tiêu biểu của Việt Nam, có vị thế quan trọng trong khu vực, quốc tế.

Với những đóng góp nổi bật ấy, Lý Công Uẩn được nhìn nhận như một nhà tư tưởng chính trị - văn hóa lớn của Đông Á thời trung đại, người sớm thể hiện những giá trị phổ quát như hòa bình, khoan dung, an dân và phát triển bền vững - những giá trị phù hợp với tôn chỉ và mục tiêu của UNESCO trong việc thúc đẩy văn hóa vì hòa bình và sự phát triển của nhân loại.

Trong những năm trị vì, bên cạnh những đóng góp to lớn cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, Lý Công Uẩn còn được tôn vinh như biểu tượng tiêu biểu của tư duy quản trị nhân văn và tinh thần hòa bình.

Ông thực hiện nhiều chính sách tiến bộ như giảm sưu thuế, khoan thư sức dân, đề cao ổn định xã hội và lấy đời sống nhân dân làm nền tảng cho sự phát triển quốc gia. Những chính sách đó đã góp phần hình thành một nền văn minh Đại Việt có sức sống bền bỉ và tầm ảnh hưởng vượt ra ngoài biên giới quốc gia.

Tri ân những đóng góp to lớn của ông đối với lịch sử và văn hóa dân tộc, Lý Công Uẩn đã được xác định là một trong 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu của Việt Nam.

Hiện nay, tại các địa phương ở Việt Nam có nhiều trường học, con đường mang tên Lý Thái Tổ, tượng đài tôn vinh ông. Nổi bật như tại Từ Sơn (Bắc Ninh) - quê hương ông, có Trường THPT Lý Thái Tổ, tiền thân là trường Tiểu học kiêm bị Đình Bảng thành lập năm 1929.

Năm 2028 - kỷ niệm tròn 1.000 năm ngày mất của Lý Công Uẩn, là thời điểm đặc biệt có ý nghĩa để xem xét việc trình UNESCO vinh danh ông. Theo các tiêu chí của UNESCO, việc vinh danh Danh nhân văn hóa thế giới được dành cho những cá nhân có tầm ảnh hưởng vượt ra ngoài phạm vi quốc gia, với những đóng góp đặc biệt quan trọng, mang tính biểu tượng trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục và khoa học, đồng thời thể hiện rõ các giá trị nhân văn phổ quát như hòa bình, khoan dung, công bằng xã hội và phát triển bền vững.

Hồ sơ sẽ được đưa ra xem xét tại Kỳ họp lần thứ 226 của Hội đồng Chấp hành UNESCO. Vì thế, ngay từ năm 2026, địa phương phải xây dựng hồ để phù hợp với lộ trình và thông lệ quốc tế.

Việc lập Hồ sơ khoa học trình UNESCO vinh danh Danh nhân lịch sử - văn hóa Lý Công Uẩn không chỉ nhằm tôn vinh xứng đáng một nhân vật kiệt xuất của dân tộc, mà còn góp phần lan tỏa mạnh mẽ các giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới. Thông qua hoạt động vinh danh mang tầm quốc tế này, công tác giáo dục truyền thống lịch sử được tăng cường, lòng tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với di sản văn hóa được khơi dậy. Đồng thời, nhận thức của cộng đồng trong việc gìn giữ, bảo vệ và phát huy các giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể gắn với vương triều Lý trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh cũng được nâng cao.

Bên cạnh đó, việc UNESCO vinh danh Lý Công Uẩn còn mở ra cơ hội thúc đẩy giao lưu văn hóa quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Bắc Ninh - Kinh Bắc văn hiến, năng động và hiếu khách, cũng như các giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Việt Nam đến với bạn bè năm châu.

Trước đó, Việt Nam có 8 Danh nhân được UNESCO vinh danh là Nguyễn Trãi; Chủ tịch Hồ Chí Minh; Nguyễn Du; Chu Văn An; Nguyễn Đình Chiểu; Hồ Xuân Hương; Lê Hữu Trác; Lê Quý Đôn.

Bài viết có tham khảo thông tin:

Xây dựng Hồ sơ khoa học trình UNESCO vinh danh Danh nhân lịch sử, văn hóa Lý Công Uẩn - Báo Tin tức

Lý Công Uẩn - Danh nhân tiêu biểu vùng Kinh Bắc - Cổng thông tin điện tử tỉnh Bắc Ninh - Sở Nội vụ