Việt Nam cần 270 tỷ USD đầu tư mỗi năm: Thị trường vốn đứng trước bước ngoặt lớn

Thông tin được đưa ra tại Diễn đàn Đầu tư Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026, nơi nhiều chuyên gia, nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư quốc tế cùng thảo luận về tương lai của thị trường vốn và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và khu vực kinh tế tư nhân được xác định là những động lực tăng trưởng chiến lược.

Theo Thứ trưởng, với quy mô nền kinh tế khoảng 500 tỷ USD, nằm trong nhóm 35 nền kinh tế lớn nhất thế giới, cùng tốc độ phát triển nhanh của kinh tế số và hệ sinh thái khởi nghiệp, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và công nghệ số.

Để đón đầu làn sóng này, Bộ Tài chính đang đẩy mạnh hoàn thiện thể chế và phát triển thị trường vốn theo hướng hiện đại, tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Đồng thời, cơ quan này cũng nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ đầu tư khoa học công nghệ và mô hình hợp tác công - tư nhằm huy động hiệu quả nguồn lực cho đổi mới sáng tạo.

“Bộ Tài chính cam kết tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư để thu hút các dòng vốn dài hạn vào các ngành công nghệ chiến lược, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững”, Thứ trưởng Lê Tấn Cận nhấn mạnh.

Tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đánh giá Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu mới, đặc biệt trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu và công nghệ số.

Theo Phó Thủ tướng, để tận dụng cơ hội này, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở, kết nối chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng đầu tư quốc tế nhằm chuyển hóa công nghệ, tri thức và nguồn vốn thành năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Chính phủ sẽ tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi để Việt Nam trở thành điểm đến của đổi mới sáng tạo, nơi các ý tưởng lớn được nuôi dưỡng và các dòng vốn chất lượng cao được kết nối với cơ hội tăng trưởng dài hạn”, Phó Thủ tướng khẳng định.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất tại diễn đàn là việc công bố Báo cáo Đầu tư Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 cùng Chỉ số Thị trường Vốn Tư nhân Việt Nam. Báo cáo cho thấy thị trường vốn Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng với nhiều cải cách mang tính nền tảng.

Theo báo cáo, hiện tín dụng ngân hàng mới chỉ có thể đáp ứng khoảng 35-45% tổng nhu cầu đầu tư của nền kinh tế, trong khi tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã vượt 140% - mức cao nhất Đông Nam Á. Điều này cho thấy dư địa mở rộng tín dụng không còn nhiều, buộc nền kinh tế phải dựa nhiều hơn vào thị trường vốn.

Trong khi đó, quy mô thị trường vốn của Việt Nam vẫn còn khá nhỏ. Vốn hóa thị trường chứng khoán hiện mới đạt khoảng 78% GDP, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 120% GDP vào năm 2030.

Tuy nhiên, nhiều thay đổi mang tính cấu trúc đang tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới của thị trường vốn. Hệ thống giao dịch KRX được kỳ vọng sẽ nâng năng lực xử lý lệnh lên gấp 5-8 lần, đồng thời rút ngắn thời gian từ IPO đến niêm yết xuống khoảng 30 ngày.

Đáng chú ý, triển vọng nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi vào tháng 9/2026 được kỳ vọng có thể thu hút khoảng 5-8 tỷ USD vốn ngoại. Nếu tiếp tục được đưa vào bộ chỉ số MSCI Emerging Markets, quy mô dòng vốn có thể còn lớn hơn nhiều lần.

Báo cáo cũng nhận định cơ hội đầu tư sẽ tiếp tục mở rộng nhờ làn sóng IPO mới sau năm 2027, cùng các cơ chế thử nghiệm mới giúp hình thành nhiều loại tài sản và mô hình đầu tư mới trên thị trường.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Vương Vân Anh, Giám đốc cấp cao bộ phận chiến lược của VinaCapital, cho rằng thị trường hiện vẫn thiếu những doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn niêm yết trên sàn chứng khoán.

Theo bà, nhiều startup công nghệ tại Việt Nam vẫn trì hoãn IPO hoặc cân nhắc niêm yết ở nước ngoài do khoảng cách trong tư duy định giá giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư trong nước.

“Doanh nghiệp công nghệ thường được định giá dựa trên tiềm năng tăng trưởng và khả năng mở rộng, trong khi nhiều nhà đầu tư trong nước vẫn quen với cách định giá dựa trên tài sản và lợi nhuận hiện hữu”, bà Vân Anh cho biết.

Đại diện VinaCapital cho rằng Việt Nam cần phát triển thêm các nguồn vốn có khẩu vị rủi ro cao hơn, đặc biệt là dòng vốn quốc tế dành cho doanh nghiệp tăng trưởng, đồng thời xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ startup từ giai đoạn tăng trưởng đến IPO.

Liên quan đến khung pháp lý cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, bà Phạm Thị Thùy Linh, Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết Bộ Tài chính đang nghiên cứu xây dựng cơ chế giao dịch chuyên biệt dành cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Theo bà Linh, cơ quan quản lý hiểu rằng startup công nghệ rất khó đáp ứng các tiêu chí niêm yết truyền thống như yêu cầu lợi nhuận hay vốn tối thiểu. Vì vậy, các tiêu chí mới đang được nghiên cứu theo hướng phù hợp hơn với đặc thù doanh nghiệp đổi mới sáng tạo như tốc độ tăng trưởng doanh thu, khả năng mở rộng thị trường hay mô hình kinh doanh.

Mô hình giao dịch chuyên biệt này dự kiến sẽ được triển khai trên HNX, với lộ trình xây dựng trong năm 2026 và có thể vận hành từ năm sau. Đây được kỳ vọng sẽ là bước đi quan trọng nhằm mở rộng cánh cửa huy động vốn cho startup công nghệ và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.