Việt Nam đạt cột mốc hiếm thấy, dẫn đầu thế giới ở 1 lĩnh vực quan trọng, vượt cả 3 cường quốc

Việt Nam dẫn đầu thế giới ở 3 chỉ số, lần đầu đứng số 1 về xuất khẩu hàng hóa sáng tạo

Theo Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu 2025 (Global Innovation Index - GII), Việt Nam tiếp tục giữ vị trí thứ 44 thế giới, đồng thời dẫn đầu toàn cầu ở ba chỉ số quan trọng gồm nhập khẩu công nghệ cao, xuất khẩu công nghệ cao và lần đầu tiên dẫn đầu về xuất khẩu hàng hóa sáng tạo.

Theo báo cáo, Việt Nam tiếp tục cải thiện nhóm chỉ số đầu vào đổi mới sáng tạokhi tăng 3 bậc so với năm 2023, từ vị trí 53 lên 50. Nhóm chỉ số này gồm 5 trụ cột là thể chế, nguồn nhân lực và nghiên cứu, cơ sở hạ tầng, trình độ phát triển của thị trường và trình độ phát triển của doanh nghiệp.

Trong khi đó, đầu ra đổi mới sáng tạo giảm một bậc so với năm 2024, từ vị trí 36 xuống 37, nhưng vẫn duy trì thứ hạng cao hơn đầu vào. Điều này phản ánh khả năng chuyển đổi hiệu quả các nguồn lực thành sản phẩm tri thức, công nghệ và sáng tạo.

Đáng chú ý, Việt Nam tiếp tục đứng đầu thế giới ở ba chỉ số quan trọng. Cụ thể, Việt Nam xếp số một thế giới về nhập khẩu công nghệ cao với tỷ lệ 29,4%, đồng hạng với Hong Kong (Trung Quốc), cao hơn Malaysia và Philippines. Chỉ số này cho thấy nền kinh tế Việt Nam phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu công nghệ cao, đồng thời phản ánh mức độ hội nhập sâu rộng vào các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đặc biệt, Việt Nam đồng đứng đầu thế giới về xuất khẩu công nghệ cao cùng Malaysia và Philippines, với tỷ lệ 36,1% tổng thương mại. Trong khi đó, Singapore (chiếm 25,9%, xếp thứ 4 thế giới), Trung Quốc (chiếm 23,9%, xếp thứ 5 thế giới), Đức (chiếm 13,6%, xếp thứ 12 thế giới), Mỹ (chiếm 10%, xếp thứ 19 thế giới)… đều xếp sau Việt Nam.

Đặc biệt, lần đầu tiên Việt Nam dẫn đầu thế giới về chỉ số xuất khẩu hàng hóa sáng tạo, đồng xếp hạng với Trung Quốc, Cộng hòa Séc, Hong Kong (Trung Quốc) và Malaysia. Kết quả này cho thấy Việt Nam đang tạo ra nhiều sản phẩm có hàm lượng sáng tạo cao, không chỉ dựa vào điện tử và công nghệ cao. Hàng hóa sáng tạo được đánh giá là yếu tố góp phần mở rộng nền tảng xuất khẩu, gắn với các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo.

Ngoài ba chỉ số đứng đầu thế giới, Việt Nam còn nằm trong nhóm 10 quốc gia hàng đầu ở một số lĩnh vực khác như tốc độ tăng năng suất lao động (hạng 4), số lượng ứng dụng di động được tạo ra (hạng 7), tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển do doanh nghiệp trang trải trên tổng chi nghiên cứu và phát triển (hạng 8).

Theo GII 2025, với điểm số 37,1, Việt Nam tiếp tục duy trì vị trí thứ hai trong nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình thấp, chỉ sau Ấn Độ (hạng 38). Ba nền kinh tế thu nhập trung bình cao xếp trên Việt Nam là Trung Quốc (hạng 10), Malaysia (hạng 34) và Thổ Nhĩ Kỳ (hạng 43). Các quốc gia còn lại xếp trên Việt Nam đều thuộc nhóm thu nhập cao, có nền công nghiệp phát triển và tỷ lệ chi cho nghiên cứu, phát triển (R&D) trên GDP ở mức cao.

Trong khu vực ASEAN, Việt Nam vượt Thái Lan để giữ vị trí thứ ba, sau Singapore và Malaysia. Báo cáo cũng ghi nhận Việt Nam là một trong chín quốc gia có thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất kể từ năm 2013, cùng với Trung Quốc, Ấn Độ, Philippines, Indonesia, Iran, Morocco, Albania và Thổ Nhĩ Kỳ.

Việt Nam vượt kỳ vọng suốt 15 năm, nền tảng đổi mới sáng tạo ngày càng bền vững

Đáng chú ý, Việt Nam cùng Ấn Độ là hai quốc gia duy trì thành tích đổi mới sáng tạo vượt mức độ phát triển trong suốt 15 năm liên tiếp. WIPO đánh giá Việt Nam là quốc gia "overperformer", tức đạt kết quả đổi mới sáng tạo cao hơn kỳ vọng so với trình độ phát triển. Trong giai đoạn 2014-2024, Việt Nam cũng nằm trong nhóm ba quốc gia có tốc độ tăng trưởng năng suất lao động nhanh nhất thế giới, cùng với Trung Quốc và Ethiopia.

Theo báo cáo GII 2025: "Trong GII 2025, 17 nền kinh tế thu nhập thấp và trung bình đang đạt kết quả vượt kỳ vọng so với mức độ phát triển của mình, trong đó Ấn Độ và Việt Nam là những nền kinh tế có thành tích vượt trội về đổi mới sáng tạo nhiều năm nhất".

Giới chuyên gia nhận định, việc duy trì trạng thái "overperformer" trong hơn một thập kỷ cho thấy nền tảng đổi mới sáng tạo của Việt Nam ngày càng bền vững. Thành quả này đến từ sự tăng trưởng mạnh của xuất khẩu công nghệ cao, cải thiện môi trường kinh doanh và sự tham gia ngày càng lớn của khu vực tư nhân vào hoạt động nghiên cứu và phát triển.

Báo cáo cũng cho biết, trong khối ASEAN, giai đoạn 2000-2023, chi tiêu cho R&D tăng trung bình 8,5% mỗi năm, đạt gần 60 tỷ USD. Xuất khẩu công nghệ cao của khu vực tăng hơn gấp đôi trong giai đoạn 2015-2022, với tốc độ tăng bình quân 9,7% mỗi năm. Giá trị thương hiệu toàn cầu đạt 7% GDP khu vực vào năm 2023, trong khi vốn đầu tư mạo hiểm tăng 134% vào năm 2021, phản ánh hệ sinh thái khởi nghiệp ngày càng mở rộng.

Ở cấp độ từng nền kinh tế, các chỉ số như xuất khẩu công nghệ cao, sản xuất công nghệ cao, bằng sáng chế và công bố khoa học cho thấy khoảng cách giữa ASEAN và nhóm quốc gia dẫn đầu về đổi mới sáng tạo đang dần thu hẹp. Trong đó, Việt Nam ghi nhận tiến bộ nhanh, đặc biệt ở xuất khẩu công nghệ cao, sản xuất công nghệ cao và công bố khoa học. Philippines cải thiện về bằng sáng chế và sản lượng khoa học, còn Singapore tiếp tục duy trì thế mạnh trong sản xuất công nghệ cao.

Báo cáo nhận định các nền kinh tế theo đuổi đổi mới sáng tạo bằng nhiều con đường khác nhau, từ phát triển sản xuất công nghệ cao, dịch vụ số đến công nghiệp sáng tạo, khai thác tài nguyên hay tận dụng động lực thị trường khu vực. Điều này cho thấy không có một mô hình chung cho thành công đổi mới sáng tạo, mà mỗi quốc gia đều lựa chọn hướng đi phù hợp với cấu trúc kinh tế và năng lực của mình.

Trên phạm vi toàn cầu, Bắc Mỹ và châu Âu vẫn là hai khu vực có năng lực đổi mới sáng tạo mạnh nhất nhờ hệ sinh thái nghiên cứu, vốn đầu tư mạo hiểm và các kết quả khoa học có tác động cao. Trung Quốc tiếp tục khẳng định vị thế khi lọt top 10 nhờ đầu tư bền bỉ cho R&D và phát triển công nghệ, trong khi Ấn Độ củng cố vai trò thông qua xuất khẩu dịch vụ công nghệ thông tin, hệ sinh thái khởi nghiệp năng động và năng lực nghiên cứu trong nước.

Đặc biệt, WIPO đánh giá Thổ Nhĩ Kỳ, Việt Nam và Thái Lan dù gặp nhiều khó khăn trong năm 2025 nhưng vẫn đang tiến gần hơn nhóm 40 nền kinh tế dẫn đầu thế giới nhờ thế mạnh về thương mại, công nghiệp và sản xuất công nghệ cao. Philippines cũng cải thiện thứ hạng nhờ dẫn đầu toàn cầu về xuất khẩu công nghệ cao và dịch vụ công nghệ thông tin.

“

GII là bộ công cụ uy tín đánh giá năng lực đổi mới sáng tạo quốc gia thông qua 80 chỉ số thành phần, phản ánh mô hình phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời giúp các quốc gia nhận diện những điểm mạnh, điểm yếu trong quá trình phát triển.