Việt Nam sắp có quảng trường quy mô ngang Quảng trường Đỏ của Nga, quy hoạch theo triết lý ‘vì nhân dân’

Từ nhiều năm nay, TP. HCM luôn đối mặt bài toán thiếu hụt không gian công cộng quy mô lớn trong bối cảnh dân số tăng nhanh và tốc độ đô thị hóa liên tục mở rộng. Việc khởi công Dự án Quảng trường Trung tâm Thành phố kết hợp Trung tâm Hành chính tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm vì thế không đơn thuần là xây thêm một quảng trường, mà được xem là bước đi định hình lại "trái tim" đô thị của siêu đô thị lớn nhất cả nước.

Dự án vừa được TP. HCM phối hợp cùng Sun Group khởi công ngày 29/4, triển khai trên quỹ đất gần 47ha tại lõi trung tâm Thủ Thiêm với tổng vốn đầu tư khoảng 29.600 tỷ đồng theo hình thức PPP, hợp đồng BT. Đây cũng là lần đầu tiên thành phố định hình một trung tâm hành chính - chính trị tập trung thay cho mô hình phân tán trước đây, trong bối cảnh nhu cầu vận hành đô thị hiện đại ngày càng trở nên cấp thiết.

Khác với nhiều quảng trường truyền thống vốn chỉ phục vụ các hoạt động tập trung đông người, dự án tại Thủ Thiêm được phát triển theo mô hình tích hợp gồm quảng trường, công viên và trung tâm hành chính nằm trong cùng một chỉnh thể thống nhất. Không gian được tổ chức theo triết lý "Của dân - Do dân - Vì dân", chia thành 3 phân khu liên kết liên hoàn, lấy hồ trung tâm rộng khoảng 12ha làm hạt nhân sinh thái và điểm kết nối toàn bộ cấu trúc không gian.

Điểm nhấn đáng chú ý nhất là khu quảng trường "Vì dân" có chiều dài khoảng 350m, rộng 245m, quy mô gần 6,6ha và khả năng đón tới 100.000 người cùng lúc. Đây được xem là không gian đủ lớn để tổ chức các sự kiện quy mô quốc gia mà TP. HCM trước nay chưa từng sở hữu một khu vực chuyên biệt tương tự.

Nếu đặt cạnh những không gian công cộng quen thuộc, quy mô của dự án càng trở nên rõ nét hơn. Riêng hồ trung tâm tại Thủ Thiêm đã tương đương diện tích Hồ Hoàn Kiếm ở Hà Nội, trong khi khu quảng trường "Vì dân" còn lớn hơn cả không gian Phố đi bộ Nguyễn Huệ hiện hữu. Điều đó cho thấy tổ hợp quảng trường - hành chính mới tại Thủ Thiêm không chỉ là một công trình điểm nhấn, mà đang được định vị ở cấp độ hoàn toàn khác về quy mô và chức năng đô thị.

Không gian hành chính cũng được thiết kế theo tư duy khác biệt. Thay vì tách biệt phía sau những khu vực khép kín, tòa nhà trung tâm hành chính với diện tích sàn khoảng 272.000m2 được bố trí nằm giữa quảng trường và công viên mở. Công trình dự kiến phục vụ hơn 8.000 cán bộ cùng hàng nghìn lượt người dân mỗi ngày, tạo nên sự kết nối trực tiếp giữa hoạt động quản lý đô thị với đời sống cộng đồng.

Theo định hướng quy hoạch, toàn bộ cấu trúc dự án được xây dựng như một "dòng chảy không gian" kéo dài từ sông Sài Gòn vào quảng trường và kết nối tới trung tâm hành chính. Cách tổ chức này không chỉ mang ý nghĩa kiến trúc mà còn thể hiện tư duy đặt con người vào vị trí trung tâm của đô thị, nơi không gian công cộng không còn chỉ là nơi tổ chức sự kiện mà trở thành một phần của đời sống thường nhật.

Ở góc độ quốc tế, quy mô khu quảng trường "Vì dân" được đánh giá tương đồng với Red Square (Quảng trường Đỏ) của Nga khi cùng có diện tích khoảng 7ha. Tuy nhiên, điểm khác biệt của dự án Thủ Thiêm nằm ở việc quảng trường không phát triển như một mặt bằng độc lập mà được tích hợp cùng hệ thống công viên, hồ cảnh quan và các trục không gian mở liên hoàn. Nhờ đó, khu vực này có thể phục vụ linh hoạt nhiều nhu cầu khác nhau, từ đi bộ, nghỉ ngơi, sinh hoạt cộng đồng cho tới tổ chức sự kiện quy mô lớn.

Một yếu tố khác được giới chuyên môn chú ý là khả năng duy trì sức sống đô thị liên tục cho khu vực. Việc quảng trường kết nối trực tiếp với trung tâm hành chính giúp không gian này luôn có dòng người hiện diện suốt cả ngày, thay vì chỉ sôi động trong những dịp lễ hội hoặc sự kiện đặc biệt. Đây được xem là cách tiếp cận khác biệt nhằm tránh tình trạng nhiều quảng trường lớn trên thế giới rơi vào cảnh "đông theo thời điểm, vắng phần lớn thời gian còn lại".

Dự án cũng có sự tham gia của nhiều đơn vị tư vấn thiết kế quốc tế như Skidmore, Owings & Merrill, EDSA và Morphis, cho thấy tham vọng phát triển một không gian công cộng hiện đại, hướng đến trải nghiệm người dùng và khả năng vận hành bền vững trong dài hạn.

Trong bối cảnh quỹ đất đô thị ngày càng hạn hẹp, giá trị của một quảng trường không chỉ nằm ở diện tích hay quy mô đầu tư, mà còn ở khả năng trở thành nơi người dân thực sự sử dụng, gắn bó và hình thành các hoạt động cộng đồng. Với dự án đang hình thành tại Thủ Thiêm, TP. HCM được kỳ vọng sẽ có thêm một "không gian công cộng thế hệ mới", góp phần mở rộng dư địa phát triển cho đời sống đô thị trong tương lai.