Việt Nam sẽ hỗ trợ 1 tỷ đồng/năm, tối đa 3 năm cho nghiên cứu sinh xuất sắc: Ai được nhận, điều kiện là gì?

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành Quyết định 2103/QĐ-BKHCN, chính thức phê duyệt Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026 - 2030 (VREF). Chương trình được xác định là bước chuyển quan trọng trong tư duy chính sách, chuyển từ hỗ trợ đào tạo sang đầu tư trực tiếp cho các hoạt động nghiên cứu chất lượng cao, hướng tới xây dựng đội ngũ nhà khoa học trẻ có năng lực vượt trội, có khả năng nghiên cứu độc lập, góp phần nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh quốc gia.

Chương trình VREF được thiết kế như một cấu phần quan trọng trong hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó nghiên cứu sinh được đặt vào vị trí trung tâm của các nhiệm vụ nghiên cứu trọng điểm. Nguồn lực đầu tư được phân bổ có trọng tâm, ưu tiên các đề tài có khả năng tạo ra công nghệ lõi và phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược, đồng thời bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa các lĩnh vực khoa học.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Chương trình là cách tiếp cận đầu tư theo kết quả. Cơ chế tuyển chọn được tổ chức theo hướng độc lập, minh bạch và cạnh tranh, với các tiêu chí đánh giá gắn trực tiếp với sản phẩm đầu ra cụ thể của từng nhiệm vụ nghiên cứu.

Bên cạnh đó, Chương trình thúc đẩy mô hình hợp tác đa chiều giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Doanh nghiệp được khuyến khích tham gia xuyên suốt từ khâu đề xuất nhiệm vụ đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đồng thời cơ chế đồng tài trợ và hợp tác quốc tế cũng được tăng cường nhằm nâng cao hiệu quả triển khai.

Theo mục tiêu đề ra, mỗi năm Chương trình sẽ tuyển chọn và cấp kinh phí cho khoảng 100 nghiên cứu sinh xuất sắc. Trong đó, nguồn lực được ưu tiên cho nhóm trực tiếp tham gia các nhiệm vụ nghiên cứu nhằm làm chủ công nghệ lõi và phát triển sản phẩm chiến lược; phần còn lại dành cho các nhiệm vụ nghiên cứu mang tính đột phá ở những lĩnh vực khoa học khác.

Các chỉ tiêu đầu ra được quy định rõ ràng nhằm bảo đảm chất lượng nghiên cứu. Cụ thể, tối thiểu 60% kết quả nghiên cứu phải được công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín, thuộc nhóm Q1 hoặc nằm trong các danh mục có uy tín như Nature Index; tối thiểu 20% kết quả nghiên cứu có đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm sáng chế hoặc giải pháp hữu ích; tối thiểu 15% kết quả nghiên cứu được chuyển giao, thương mại hóa hoặc ứng dụng vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Đây được xem là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả đầu tư và chuẩn hóa chất lượng nghiên cứu khoa học.

Không chỉ tập trung vào từng cá nhân, Chương trình VREF còn hướng tới xây dựng mạng lưới các nhà khoa học trẻ, tạo nền tảng hình thành và phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh trong tương lai. Cơ chế đồng hướng dẫn với các chuyên gia quốc tế và trí thức Việt Nam ở nước ngoài cũng được khuyến khích, giúp nghiên cứu sinh tiếp cận các chuẩn mực khoa học toàn cầu ngay trong quá trình thực hiện đề tài.

Chương trình được triển khai trên phạm vi toàn quốc, với sự tham gia của nghiên cứu sinh, các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ, cùng đội ngũ chuyên gia trong và ngoài nước và cộng đồng doanh nghiệp. Mô hình này được xây dựng theo hướng hệ sinh thái mở, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi giá trị từ nghiên cứu, ứng dụng đến thị trường.

Về nguồn lực, ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo, đồng thời đẩy mạnh huy động các nguồn lực xã hội từ doanh nghiệp và các tổ chức trong và ngoài nước. Mức hỗ trợ tối đa cho mỗi nghiên cứu sinh lên tới 1 tỷ đồng mỗi năm, trong thời gian không quá 3 năm. Trong trường hợp cần thiết, thời gian thực hiện nhiệm vụ có thể được gia hạn nhưng không làm tăng thời gian hỗ trợ kinh phí.

Kinh phí được sử dụng linh hoạt cho các hoạt động phục vụ trực tiếp cho nghiên cứu như phát triển sản phẩm, công bố khoa học, đăng ký sở hữu trí tuệ, thử nghiệm công nghệ và hợp tác quốc tế. Việc giải ngân được gắn chặt với tiến độ triển khai và kết quả đầu ra của từng nhiệm vụ.

Cơ chế quản lý của Chương trình được thiết kế theo hướng linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm chặt chẽ. Kinh phí được cấp và điều chỉnh dựa trên tiến độ và kết quả thực hiện; các nhiệm vụ không đạt yêu cầu sẽ bị điều chỉnh hoặc chấm dứt. Đối với các rủi ro mang tính khoa học phát sinh trong quá trình nghiên cứu, nếu xuất phát từ bản chất của hoạt động nghiên cứu và tuân thủ đầy đủ quy định, sẽ được xem xét chấp nhận.

Song song với việc tăng quyền tự chủ cho các cơ sở đào tạo và viện nghiên cứu, Chương trình cũng đặt ra yêu cầu cao về trách nhiệm giải trình, bao gồm chất lượng học thuật, hiệu quả sử dụng nguồn lực và tác động thực tiễn của kết quả nghiên cứu.

Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) được giao chủ trì tổ chức triển khai toàn diện Chương trình, từ xây dựng quy chế, tổ chức tuyển chọn, cấp kinh phí đến theo dõi, đánh giá và điều chỉnh trong quá trình thực hiện. Các đơn vị chức năng của Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các tổ chức liên quan sẽ phối hợp triển khai nhằm bảo đảm Chương trình vận hành đúng định hướng và đạt hiệu quả.

Với định hướng lấy công nghệ lõi, sản phẩm và thị trường làm mục tiêu, Chương trình VREF được kỳ vọng tạo ra động lực mới trong phát triển nguồn nhân lực khoa học chất lượng cao, góp phần nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và từng bước khẳng định vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trên phạm vi toàn cầu.