Việt Nam thành 'điểm nóng' đất hiếm, nền kinh tế top đầu thế giới tăng tốc đầu tư

Các doanh nghiệp Nhật Bản đang tăng tốc mở rộng chuỗi cung ứng đất hiếm ngoài Trung Quốc, trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị và nguy cơ gián đoạn nguồn cung ngày càng gia tăng.

Tập đoàn Sumitomo Metal Mining đang khai thác nguồn tài nguyên tại Philippines, trong khi tập đoàn thương mại Sojitz xúc tiến phát triển các mỏ đất hiếm tại Việt Nam và Malaysia.

Sumitomo Metal Mining cho biết sẽ tăng sản lượng scandium - một nguyên tố đất hiếm được sử dụng trong pin nhiên liệu - thêm 20% trong năm tài khóa 2026. Nguyên liệu thô được lấy từ quặng khai thác tại một mỏ ở Philippines mà công ty này có cổ phần sẽ được chế biến tại nhà máy ở tỉnh Hyogo, Nhật Bản.

Việc sử dụng scandium trong pin nhiên liệu giúp giảm nhiệt độ vận hành và tăng độ bền thiết bị. Pin nhiên liệu hiện được xem là nguồn năng lượng đầy tiềm năng cho các trung tâm dữ liệu AI đang phát triển nhanh chóng trên toàn cầu. Nhu cầu scandium toàn cầu đã tăng gấp đôi trong năm 2025.

Hiện Trung Quốc chiếm khoảng 80% nguồn cung scandium toàn cầu, trong khi Nhật Bản chỉ chiếm khoảng 10%. Nga và Canada cũng là các quốc gia sản xuất loại khoáng sản này.

Sumitomo Metal Mining hiện là doanh nghiệp duy nhất tại Nhật Bản có khả năng cung ứng scandium quy mô lớn. Công ty đang lên kế hoạch tiếp tục mở rộng sản xuất nhằm đáp ứng nhu cầu từ các doanh nghiệp châu Âu và Mỹ đang muốn giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

Trong khi đó, Sojitz sẽ hợp tác với Lynas Rare Earths - tập đoàn tài nguyên lớn của Australia - để phát triển các mỏ đất hiếm tại Việt Nam, Malaysia và một số quốc gia khác. Hai bên đã đạt được thỏa thuận vào tháng 3 thông qua liên doanh giữa Sojitz và Tổ chức An ninh Năng lượng và Kim loại Nhật Bản (JOGMEC).

Sojitz cũng sẽ tận dụng cơ sở luyện kim đất hiếm của Lynas tại Malaysia. Dự án mở rộng công suất sản xuất hiện đang được triển khai và dự kiến hoàn thành vào năm 2027.

Kể từ năm 2011, Sojitz và JOGMEC đã nhiều lần đầu tư vào Lynas nhằm thúc đẩy nhập khẩu đất hiếm từ Australia, bao gồm neodymium - nguyên liệu quan trọng dùng để sản xuất nam châm hiệu suất cao.

Các mỏ đất hiếm lớn nhất thế giới hiện tập trung chủ yếu tại Trung Quốc, quốc gia chiếm khoảng 70% sản lượng toàn cầu. Sự phụ thuộc quá lớn của thế giới vào Trung Quốc khiến Bắc Kinh nhiều lần sử dụng đất hiếm như công cụ gây sức ép kinh tế đối với các nước khác.

Từ tháng 4/2025, Trung Quốc đã bắt đầu hạn chế xuất khẩu 7 nguyên tố đất hiếm, trong đó có scandium.

Ngoài ra, vào tháng 1, Trung Quốc công bố các biện pháp siết chặt xuất khẩu đối với Nhật Bản nhằm vào các vật liệu có thể sử dụng cho cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Dysprosium - nguyên tố đất hiếm dùng trong nam châm hiệu suất cao - được cho là nằm trong danh sách bị kiểm soát.

Dù nhiều dự án khai thác đất hiếm đang được phát triển tại Australia và các khu vực khác, mức độ phụ thuộc vào Trung Quốc vẫn chưa thay đổi đáng kể. Đông Nam Á hiện nổi lên như một khu vực đầy tiềm năng nhờ sở hữu nhiều mỏ đất hiếm chưa được khai thác.

Tháng 10/2025, Mỹ đã ký các biên bản ghi nhớ với Thái Lan và Malaysia liên quan đến chuỗi cung ứng đất hiếm cùng các khoáng sản chiến lược khác.

Theo đại diện JOGMEC, Đông Nam Á được đánh giá là khu vực “đầy triển vọng nhờ chuỗi cung ứng đất hiếm, hạ tầng vận tải, tiềm năng trữ lượng và mối quan hệ hợp tác lâu dài với Nhật Bản, bao gồm cả hỗ trợ phát triển chính thức (ODA)”.