Việt Nam trở thành cứ điểm sản xuất của Chaebol Hàn Quốc như Samsung, Hyundai: Bài học từ 'kỳ tích sông Hàn' đặt ra hướng đi nào cho kinh tế Việt?

Hiện nay, khoảng 60% điện thoại toàn cầu của Samsung được sản xuất tại Việt Nam, đưa Việt Nam trở thành một mắt xích quan trọng trong chiến lược toàn cầu của Hàn Quốc.

Sự kiện Tổng thống Lee Jae Myung cùng hơn 200 doanh nghiệp hàng đầu như Samsung, Hyundai, LG, SK,... tới thăm Việt Nam vừa qua đã cho thấy tiềm năng mới: sự phát triển của Việt Nam đang tạo thêm dư địa hợp tác và cơ hội kinh tế cho Hàn Quốc. Tuy nhiên, để hiểu rõ vị thế của Việt Nam trong cuộc chơi này và trả lời câu hỏi chúng ta giữ lại được bao nhiêu giá trị trong chuỗi lợi nhuận đó, cần nhìn lại hành trình từ một quốc gia nghèo khó sau chiến tranh để trở thành "con hổ" kinh tế của Hàn Quốc.

Chiến lược phát triển Chaebol Hàn Quốc - Lời giải cho 'kỳ tích sông Hàn'

Chia sẻ tại talkshow "Vì sao các Chaebol Hàn Quốc đồng loạt chọn Việt Nam. Kỳ tích Sông Hàn dễ lặp lại?" , TS.Bùi Ngọc Sơn, nguyên Trưởng phòng Kinh tế quốc tế thuộc Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, nhận định rằng xuất phát điểm của Hàn Quốc vào những năm 1950-1960 rất thấp, với GDP bình quân đầu người chỉ khoảng 100 USD, tương đương với Việt Nam thời điểm đó.

Trong bối cảnh bị tàn phá bởi chiến tranh, Hàn Quốc sống nhờ vào viện trợ nước ngoài. Tuy nhiên, từ năm 1970 đến năm 1996, chỉ trong vòng 26 năm, quốc gia này đã gia nhập khối OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế) với GDP đầu người đạt gần 10.000 USD.

Dù vậy, theo TS. Bùi Ngọc Sơn, nếu so với các "con rồng" khác như Singapore hay Đài Loan (Trung Quốc), tốc độ của Hàn Quốc hiện nay vẫn có phần chậm hơn khi GDP đầu người của họ hiện đạt khoảng 30.000 USD, trong khi Singapore đã vượt ngưỡng 90.000 USD.

Nền móng cho sự trỗi dậy kinh tế này gắn liền với quyết tâm sắt đá của người dân và các chính sách của cựu Tổng thống Park Chung-hee. TS. Bùi Ngọc Sơn phân tích rằng ông Park đã định hình Hàn Quốc hiện đại thông qua các cuộc cải cách nông nghiệp, điển hình là phong trào "Nông thôn mới", giúp thu nhập nông dân tăng 8,7 lần trong giai đoạn 1960-1970.

Điểm đáng chú ý là chính quyền thời kỳ đó đã chủ động triển khai nhiều quyết sách mang tính chiến lược nhằm huy động nguồn lực bên ngoài cho phát triển kinh tế. Việc mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế giúp Hàn Quốc tiếp cận được nguồn vốn và hỗ trợ tài chính quan trọng, từ đó tạo nền tảng cho đầu tư và sản xuất trong nước.

Song song với đó, nhà nước lựa chọn và trao cơ hội cho những doanh nhân có năng lực dẫn dắt các lĩnh vực then chốt, từng bước hình thành nên các Chaebol - những tập đoàn công nghiệp thuộc sở hữu gia đình.

Mô hình Chaebol Hàn Quốc phát triển dưới sự điều hành từ trên xuống của nhà nước, nơi Chính phủ hỗ trợ tối đa về chính sách và vốn nhưng đổi lại, doanh nghiệp phải cam kết đạt chỉ tiêu xuất khẩu. TS. Bùi Ngọc Sơn dẫn chứng câu chuyện của Hyundai khi được giao nhiệm vụ đóng tàu dù ban đầu chỉ là một công ty xây dựng chưa có kinh nghiệm trong ngành tàu biển. Nhà nước đã bù đắp sự thiếu hụt về tài chính và kinh nghiệm bằng cách hỗ trợ chuyển giao công nghệ, buộc doanh nghiệp phải bứt phá trong môi trường thị trường khắc nghiệt.

Chính tầm nhìn hướng về xuất khẩu thay vì thay thế nhập khẩu đã giúp các tập đoàn này thu về những đồng tiền mạnh và tiếp cận thị trường toàn cầu nhanh chóng.

Vượt qua khủng hoảng, các tập đoàn như Samsung và Hyundai đã thay đổi hoàn toàn triết lý kinh doanh để vươn lên dẫn đầu thế giới. Samsung từ bỏ lắp ráp tivi, đài giá rẻ để đầu tư vào công nghệ lõi và sản xuất chip từ những năm 1990, trở thành gã khổng lồ mới trong lĩnh vực màn hình và chất bán dẫn.

Tương tự, Hyundai đã vứt bỏ triết lý sản xuất xe rẻ tiền để hướng tới chất lượng cao cấp, minh chứng bằng sự thành công của dòng xe Santa Fe và thương hiệu hạng sang Genesis. TS. Bùi Ngọc Sơn nhấn mạnh rằng các Chaebol hiện nay không còn đầu tư lan man mà tập trung sâu vào các công nghệ nguồn như pin xe điện, robotic và chip cao cấp để duy trì vị thế cạnh tranh.

Bài học cho Việt Nam trong việc làm chủ công nghệ lõi

Khi ra nước ngoài, các Chaebol Hàn Quốc thường mang theo cả một hệ sinh thái gồm hàng nghìn doanh nghiệp vệ tinh, biến nhà máy thành các cụm kinh tế chính quy. Mô hình này giúp họ kiểm soát tuyệt đối chuỗi cung ứng, từ linh kiện đến công nghệ lõi, nhằm tối ưu hóa chi phí và đảm bảo chất lượng đồng bộ.

Tuy nhiên, TS. Bùi Ngọc Sơn lưu ý rằng đặc thù vận hành khép kín của các tập đoàn lớn khiến việc tham gia sâu vào chuỗi cung ứng vẫn là bài toán không dễ đối với doanh nghiệp bản địa. Tại Việt Nam, dù khối doanh nghiệp Hàn Quốc đóng góp hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu, nhưng dư địa để doanh nghiệp trong nước tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao vẫn còn hạn chế, hiện chủ yếu tập trung ở các lĩnh vực như bao bì và linh kiện cơ bản.

Ở chiều ngược lại, làn sóng dịch chuyển của các Chaebol từ Trung Quốc sang Việt Nam được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố, trong đó có biến động địa chính trị và cạnh tranh thương mại Mỹ - Trung. TS. Bùi Ngọc Sơn phân tích, việc Samsung điều chỉnh hoạt động sản xuất không chỉ xuất phát từ yếu tố chi phí, mà còn nhằm thích ứng với các yêu cầu mới của thị trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một điểm đến chiến lược nhờ môi trường chính trị ổn định và quan hệ hợp tác lâu dài với Hàn Quốc.

Bài học cốt lõi từ “kỳ tích sông Hàn”, theo TS. Bùi Ngọc Sơn, nằm ở sự kết hợp hài hòa giữa nền tảng thị trường tư nhân năng động và tầm nhìn chiến lược của nhà nước. Từ kinh nghiệm này, ông cho rằng Việt Nam cần đẩy mạnh hơn các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nội địa, đặc biệt trong việc tiếp cận và làm chủ công nghệ lõi, thay vì tiếp tục dựa chủ yếu vào lợi thế lao động chi phí thấp - yếu tố sẽ dần suy giảm theo thời gian.

Cùng với đó, việc phân bổ nguồn lực cần được thực hiện có chọn lọc hơn, ưu tiên cho những doanh nghiệp tư nhân có năng lực và khát vọng vươn ra thị trường quốc tế. Đây cũng là cách mà Hàn Quốc từng tập trung nguồn lực để hình thành các tập đoàn dẫn dắt trong giai đoạn đầu phát triển.

Theo TS. Bùi Ngọc Sơn, một nền công nghiệp hỗ trợ đủ mạnh, đi kèm với năng lực tiếp nhận và chuyển giao công nghệ được nâng cao, sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam tạo ra bước chuyển thực chất, từng bước nâng cao giá trị trong chuỗi sản xuất và hướng tới phát triển bền vững.