Việt Nam xuất khẩu 400 triệu USD mặt hàng chủ lực vào Trung Đông, đại diện 300 doanh nghiệp lên tiếng cảnh báo

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), căng thẳng quân sự tại Trung Đông sau khi Mỹ và Israel tấn công các cơ sở quân sự của Iran đang tạo ra tác động rõ rệt đối với ngành thủy sản Việt Nam. Trong bối cảnh khu vực này là tuyến trung chuyển hàng hóa quan trọng của thế giới, đặc biệt qua eo biển Hormuz.

Khi rủi ro an ninh gia tăng, nhiều hãng tàu buộc phải thay đổi lộ trình hoặc tạm dừng đi qua khu vực này, khiến thời gian vận chuyển kéo dài và chi phí tăng mạnh. Các hãng vận tải lớn như Maersk, Hapag-Lloyd và CMA CGM đã áp dụng phụ phí rủi ro chiến tranh, đồng thời hạn chế tiếp nhận container lạnh. Chỉ trong vài ngày, cước vận tải từ châu Á sang Dubai gần như tăng gấp đôi, đẩy chi phí xuất khẩu thủy sản lên cao và làm biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp.

Không chỉ vận tải chịu áp lực, bảo hiểm hàng hải cũng bị siết chặt. Một số công ty bảo hiểm tăng phí hoặc thu hẹp phạm vi bảo hiểm đối với tàu đi qua vùng Vịnh. Khi phí bảo hiểm leo thang, nhiều tàu buộc phải tạm ngừng khai thác, làm gia tăng nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng.

Theo VASEP, thủy sản là mặt hàng yêu cầu bảo quản lạnh nghiêm ngặt. Nếu thời gian vận chuyển kéo dài hoặc thiếu container lạnh, chất lượng sản phẩm có thể bị ảnh hưởng đáng kể. Trong khi đó, Trung Đông là thị trường tiêu thụ lớn đối với tôm, cá hồi và cá ngừ, do đó nguy cơ thiếu hụt nguồn cung cục bộ hoàn toàn có thể xảy ra.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang khu vực này đạt 401 triệu USD, tăng gần 10% so với năm 2024. Đà tăng trưởng tập trung ở cá tra với 175,9 triệu USD (tăng 18%), tôm các loại đạt 54,5 triệu USD (tăng 20%) và nhóm cá khác tăng 28%.

Trong kịch bản ngắn hạn, nếu căng thẳng hạ nhiệt và điều kiện an ninh được cải thiện, các hãng tàu có thể từng bước khôi phục tuyến vận chuyển qua eo Hormuz, nối lại việc tiếp nhận container lạnh và giảm dần phụ phí rủi ro chiến tranh.

Ngược lại, nếu rủi ro kéo dài, việc chuyển hướng hành trình có thể trở thành thông lệ mới. Phí bảo hiểm duy trì ở mức cao, phụ phí chiến tranh tiếp tục được áp dụng và năng lực vận chuyển container lạnh vào khu vực Vịnh bị giới hạn. Khi đó, chi phí nhập khẩu thủy sản vào Trung Đông có thể neo cao trong nhiều tháng, kéo theo biến động giá lan sang các thị trường liên quan.

VASEP nhấn mạnh, diễn biến tại Trung Đông cho thấy rủi ro địa chính trị có thể nhanh chóng chuyển hóa thành rủi ro chuỗi lạnh chỉ trong thời gian ngắn. Do đó, doanh nghiệp thủy sản cần chủ động đa dạng hóa tuyến vận chuyển, tăng dự trữ tại các kho lạnh khu vực, ưu tiên ký hợp đồng vận chuyển dài hạn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường giao ngay, đồng thời theo dõi sát diễn biến phí bảo hiểm và chính sách của các hãng tàu.

Trong bối cảnh môi trường thương mại toàn cầu ngày càng bất định, năng lực quản trị rủi ro vận tải và bảo hiểm sẽ trở thành yếu tố then chốt quyết định khả năng duy trì dòng chảy xuất khẩu thủy sản, đặc biệt khi các điểm nghẽn chiến lược như eo biển Hormuz đứng trước nguy cơ bất ổn cao.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) là tổ chức tập hợp các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến và xuất khẩu thủy sản. Được thành lập từ năm 1998, đến nay, VASEP có hơn 300 doanh nghiệp thành viên trên cả nước.