VinaCapital: Kinh tế Việt Nam có thể giảm 2 điểm % tăng trưởng nếu chiến sự Trung Đông kéo dài

Tuy nhiên, nếu kịch bản này xảy ra, kinh tế Việt Nam có thể phải đối mặt với ba thách thức lớn gồm lạm phát vượt 5%, tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 1 điểm phần trăm và xuất khẩu suy giảm, kéo giảm thêm khoảng 1 điểm phần trăm tăng trưởng GDP.

Cú sốc ngắn hạn với thị trường toàn cầu

Theo phân tích của các chuyên gia kinh tế vĩ mô tại VinaCapital, cuộc xung đột leo thang tại Trung Đông có thể gây ra cú sốc mạnh nhưng mang tính ngắn hạn đối với thị trường tài chính toàn cầu, chủ yếu thông qua kênh giá dầu và tâm lý tài chính.

Ông Michael Kokalari, Giám đốc Phòng Phân tích Kinh tế Vĩ mô và Nghiên cứu Thị trường của VinaCapital, nhận định cuộc xung đột hiện tại nhiều khả năng chỉ tạo ra một cú sốc mạnh nhưng mang tính tạm thời đối với thị trường toàn cầu, thay vì leo thang thành một cuộc chiến kéo dài.

Theo nhóm nghiên cứu, khả năng chiến tranh quy mô lớn kéo dài không cao do nhiều yếu tố như hạn chế về nguồn dự trữ đạn dược của Mỹ, yếu tố địa chính trị liên quan đến vai trò của Trung Quốc trên thị trường dầu mỏ, cũng như khả năng thay đổi chế độ tại Iran được đánh giá là khó xảy ra.

Ngoài ra, Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu lượng lớn dầu thô từ Iran – được cho là có động lực mạnh để ngăn chặn các cú sốc giá dầu quá lớn hoặc nguy cơ gián đoạn kéo dài tại Eo biển Hormuz, một trong những tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới.

Theo VinaCapital, một trong những lý do khiến kinh tế Việt Nam ít chịu tác động trực tiếp là do mối liên kết thương mại với Trung Đông còn tương đối nhỏ. Xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực này hiện chỉ chiếm dưới 3% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Tuy nhiên, tác động gián tiếp thông qua giá dầu và thị trường tài chính toàn cầu lại đáng chú ý hơn. Tính từ đầu năm, giá dầu thế giới đã tăng khoảng 30%, điều này có thể khiến lạm phát tại Việt Nam tăng lên trong thời gian tới.

Bà Thái Thị Việt Trinh, chuyên gia phân tích kinh tế vĩ mô và nghiên cứu thị trường của VinaCapital, cho biết giá dầu tăng có thể đẩy lạm phát CPI của Việt Nam từ khoảng 2,5% so với cùng kỳ lên gần 4%.

Dù vậy, cấu trúc tiêu dùng trong nước được đánh giá là “lá chắn” giúp giảm bớt tác động từ cú sốc giá năng lượng. Trong rổ tính chỉ số giá tiêu dùng, nhóm xăng dầu chỉ chiếm khoảng 4%, trong khi nhóm lương thực – thực phẩm chiếm gần 36% và phần lớn được sản xuất trong nước.

Bên cạnh lạm phát, giá dầu tăng cũng có thể gây áp lực lên tăng trưởng kinh tế và tỷ giá. Việt Nam hiện là nước nhập khẩu ròng năng lượng, với giá trị nhập khẩu ròng khoảng 1% GDP so với lượng năng lượng tiêu thụ.

Ngoài ra, biến động của thị trường tài chính toàn cầu có thể tạo sức ép lên tỷ giá và lãi suất trong nước. Trong bối cảnh nhu cầu tìm kiếm tài sản trú ẩn tăng, giá vàng và đồng USD thường có xu hướng mạnh lên, từ đó gây áp lực mất giá lên đồng Việt Nam.

Nhóm nghiên cứu dự báo lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng tại Việt Nam có thể tăng thêm 50–100 điểm cơ bản trong năm nay, lên khoảng 7%/năm.

Nhận diện 3 thách thức nếu xung đột kéo dài

Dù kịch bản cơ sở là xung đột chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, báo cáo cũng đưa ra phân tích cho trường hợp chiến sự leo thang.

Theo một số tổ chức tài chính quốc tế, xác suất khoảng 10–20% cho kịch bản Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu – bị đóng cửa hoàn toàn. Nếu điều này xảy ra, giá dầu có thể vượt mốc 100 USD/thùng trong thời gian ngắn.

Trong kịch bản đó, nền kinh tế Việt Nam có thể đối mặt với ba thách thức lớn: lạm phát vượt 5%, tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 1 điểm phần trăm và xuất khẩu suy giảm, kéo giảm thêm khoảng 1 điểm phần trăm tăng trưởng GDP.

Theo ước tính của nhóm nghiên cứu, tổng tác động có thể khiến tăng trưởng GDP của Việt Nam giảm khoảng 2 điểm phần trăm nếu chiến sự kéo dài.

Báo cáo cũng cho rằng căng thẳng địa chính trị có thể tạo ra tác động trái chiều giữa các ngành kinh tế.

Các ngành có thể hưởng lợi từ giá dầu tăng gồm bán lẻ xăng dầu, lọc hóa dầu, dịch vụ dầu khí và sản xuất cao su tự nhiên nhờ lợi thế từ hàng tồn kho giá thấp hoặc biên lợi nhuận lọc dầu tăng.

Một số ngành khác như vận tải biển, cảng biển cũng có thể hưởng lợi gián tiếp nhờ cước vận tải tăng. Ngoài ra, doanh nghiệp sản xuất phân bón urê có thể được hưởng lợi do Iran là một trong những nhà xuất khẩu lớn trên thế giới, trong khi doanh nghiệp kinh doanh vàng và trang sức có thể hưởng lợi từ nhu cầu tài sản trú ẩn gia tăng.

Ngược lại, các ngành có chi phí nhiên liệu lớn như hàng không và du lịch được dự báo chịu tác động tiêu cực rõ rệt hơn.

Tuy vậy, theo VinaCapital, các cú sốc địa chính trị trong quá khứ thường chỉ tạo ra biến động ngắn hạn trên thị trường tài chính. Nhóm nghiên cứu cũng cho rằng các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam, có thể ít nhạy cảm hơn so với thị trường Mỹ trước những cú sốc tương tự.

Các chuyên gia đánh giá nền kinh tế Việt Nam vẫn có nền tảng tương đối vững trước những biến động từ Trung Đông nhờ cấu trúc thương mại đa dạng, thị trường nội địa lớn và dư địa chính sách của Chính phủ. Tuy nhiên, diễn biến địa chính trị toàn cầu vẫn cần được theo dõi sát trong thời gian tới.