‘Vua quần Tây châu Á’ gây tranh cãi vì tuyên bố ‘người nghèo vẫn nghèo vì lười’

Từ “cậu ấm” gia tộc dệt may đến ông chủ thương hiệu thời trang đình đám

Sinh năm 1950, Điền Bắc Thần (Michael Tien) là con trai thứ hai của gia tộc họ Điền – một trong những gia đình có ảnh hưởng lớn trong ngành dệt may Hong Kong. Cha ông, Francis Tien Yuan-ho, từng được mệnh danh là “vua quần tây” châu Á.

Được nuôi dưỡng trong môi trường giàu có và giáo dục bài bản, Điền Bắc Thần theo học ngành kỹ thuật điện tại Cornell University trước khi hoàn tất bằng MBA tại Harvard University.

Không nối nghiệp gia đình, ông tự gây dựng thương hiệu thời trang G2000, phát triển thành chuỗi bán lẻ phủ sóng nhiều thị trường châu Á. Năm 2001, ông được bổ nhiệm làm Chủ tịch Tập đoàn Đường sắt Cửu Quảng (KCRC), nắm vai trò quan trọng trong hệ thống giao thông của Hong Kong.

Tuy nhiên, chính xuất thân và thành công ấy lại khiến ông vướng vào một phát ngôn gây tranh cãi dữ dội.

Câu nói gây sốc và 48 giờ làm lao công

Bước ngoặt xảy ra khi Điền Bắc Thần tham gia chương trình truyền hình thực tế Trải nghiệm giàu-nghèo. Tại đây, ông khẳng định: “Chỉ cần cố gắng, ai cũng có thể vươn lên” và cho rằng người nghèo không thoát nghèo vì thiếu nỗ lực.

Để chứng minh quan điểm, vị doanh nhân quyết định trải nghiệm cuộc sống lao động phổ thông trong 5 ngày. Nhưng thực tế đã khiến ông sớm thay đổi suy nghĩ.

Ông được bố trí sống trong căn phòng “chuồng chim” chưa đầy 2 m2, ẩm thấp và chật chội đến mức phải ngủ ngồi. Công việc mỗi ngày bắt đầu từ sáng sớm: theo chân lao công dọn rác ở khu trung tâm, thu nhập 50 đô la Hong Kong/ngày, trong khi tiền thuê phòng lên tới 1.350 đô la Hong Kong/tháng.

Tiền vé xe buýt hai chiều chiếm hơn một phần tư thu nhập ngày. Trớ trêu thay, trước đó ông từng ủng hộ chính sách tăng giá vé giao thông công cộng khi còn giữ vị trí lãnh đạo ngành đường sắt.

Trong bộ đồng phục màu cam, ông thu gom rác, dọn hàng chục thùng rác giữa mùi thức ăn thừa và ánh nhìn né tránh của người đi đường. Khi đói bụng, ông nhận ra số tiền ít ỏi còn lại không đủ mua một suất ăn nóng, đành chọn chiếc sandwich rẻ tiền và uống nước máy.

Sau 48 giờ, ông xin dừng trải nghiệm. Không phải vì thể lực không chịu nổi, mà vì niềm tin “nỗ lực là đủ” bị thực tế bóp nghẹt.

“Suốt hai ngày, tôi chỉ nghĩ đến chuyện kiếm đồ ăn. Những điều khác như lý tưởng hay tham vọng đều trở nên xa xỉ”, ông thừa nhận. Và rồi, ông kết luận: “Không phải cứ cố gắng là sẽ thành công. Có những người chỉ để tồn tại thôi cũng đã phải dốc cạn sức lực”.

Thay đổi tư duy sau cú sốc thực tế

Trải nghiệm ngắn ngủi ấy trở thành bước ngoặt lớn trong suy nghĩ của Điền Bắc Thần. Ông không còn giữ phong cách lãnh đạo “kỹ trị” lạnh lùng như trước, mà bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến chính sách phúc lợi và công bằng xã hội.

Năm 2018, ông đề xuất tăng số lượng nhà vệ sinh công cộng dành cho phụ nữ – một vấn đề từng bị xem nhẹ. Đến năm 2024, ông lên tiếng kêu gọi điều chỉnh giá vé giao thông theo hướng phù hợp hơn với thu nhập của người lao động.

Khi được hỏi về quan điểm tự lực mà ông từng đề cao, ông thẳng thắn nhìn nhận: nếu không có nền tảng gia đình, có lẽ ông cũng chỉ là một trong những người đang chen chúc trong căn phòng ẩm thấp kia.

Trong hoạt động kinh doanh, ông định hướng lại G2000 theo hướng linh hoạt và có trách nhiệm xã hội hơn: khuyến khích tuyển dụng lao động lớn tuổi, giảm áp lực chỉ tiêu cho nhân viên, tăng phúc lợi nội bộ.

Ông cũng tích cực tham gia thảo luận về chính sách an sinh, giao thông đô thị và điều kiện sống của người lao động nhập cư – những nhóm mà trước đây ông từng tin rằng chỉ cần nỗ lực là đủ để vươn lên.

Điền Bắc Thần hiện vẫn điều hành doanh nghiệp và giữ vị thế trong giới kinh doanh Hong Kong. Tuy nhiên, theo cách ông tự mô tả, trải nghiệm ấy khiến ông “nghèo đi một phần ảo tưởng”.

Từ một doanh nhân xuất thân tinh hoa với niềm tin sắt đá vào công thức thành công cá nhân, ông chuyển sang cách nhìn thực tế hơn về cấu trúc xã hội – nơi không phải ai cũng có vạch xuất phát giống nhau.