Xuất hiện 'Hormuz thứ hai', châu Á có khả năng đối mặt cú sốc năng lượng?

Một eo biển rộng chỉ 32 km nằm giữa bán đảo Ả Rập và Sừng châu Phi đang nổi lên như một "điểm nghẽn" mới đối với thương mại năng lượng của châu Á, khi lực lượng Houthi tại Yemen – đồng minh của Iran – đe dọa phong tỏa tuyến hàng hải chiến lược này trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang.

Eo biển Bab el-Mandeb – tuyến kết nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương qua Vịnh Aden – đang chứng kiến lưu lượng dầu thô tăng mạnh sau khi Iran gần như phong tỏa eo biển Hormuz. Phần lớn lượng dầu vận chuyển qua đây được chuyển tới các quốc gia châu Á.

Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ sự gián đoạn nào tại Bab el-Mandeb sẽ càng làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nhiên liệu và chi phí đầu vào tăng cao tại châu Á – hệ quả đã xuất hiện sau khi eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển từng chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu, bị gián đoạn.

Cho đến nay, lực lượng Houthi chủ yếu tấn công các mục tiêu liên quan đến Israel. Tuy nhiên, nhóm này hoàn toàn có thể tái lập chiến thuật hạn chế tàu thuyền qua Biển Đỏ như đã từng làm sau khi xung đột Gaza nổ ra vào tháng 10/2023. Bờ biển phía Tây Nam Yemen nằm đối diện Bab el-Mandeb – cái tên trong tiếng Ả Rập có nghĩa là “Cổng nước mắt”.

“Các khách hàng châu Á sẽ tiếp tục mất khả năng tiếp cận nguồn dầu thô Trung Đông vốn đã bị thắt chặt”, bà Muyu Xu, chuyên gia phân tích cấp cao tại Kpler, nhận định.

Dữ liệu từ Kpler cho thấy hơn 4 triệu thùng dầu mỗi ngày đã đi qua eo biển này trong tháng 3, tăng mạnh so với mức chưa tới 3 triệu thùng/ngày của tháng trước đó và là mức cao nhất kể từ tháng 10/2023.

Trong đó, hơn 90% lượng dầu được vận chuyển tới châu Á, chủ yếu là Ấn Độ và Trung Quốc, bên cạnh Hàn Quốc, Malaysia, Nhật Bản, Thái Lan và Myanmar.

Sự gia tăng này phần lớn nhờ Saudi Arabia đẩy mạnh vận chuyển dầu qua hệ thống đường ống dài 1.200 km nối các mỏ dầu phía Đông với cảng xuất khẩu phía Tây. Hệ thống này được cho là đang hoạt động hết công suất 7 triệu thùng/ngày.

Bên cạnh đó, một lượng lớn dầu thô từ Nga cũng đi qua tuyến này, khi các nước châu Á tranh thủ mua vào sau khi Mỹ tạm nới lỏng một số lệnh trừng phạt vào giữa tháng 3 nhằm bù đắp thiếu hụt nguồn cung từ Trung Đông.

Nếu phải tránh tuyến Bab el-Mandeb, hành trình vận chuyển dầu tới châu Á có thể kéo dài tới 50 ngày – gấp hơn hai lần so với đi qua Biển Đỏ. Điều này sẽ làm chi phí tăng vọt do giá cước vận tải cao hơn và tiêu thụ nhiên liệu nhiều hơn.

Trong khi đó, hoạt động vận chuyển khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua eo biển này gần như đã biến mất. Sau các gián đoạn năm 2023, các nhà xuất khẩu đã chuyển sang tuyến đường vòng qua Mũi Hảo Vọng.

Tác động từ gián đoạn nguồn cung dầu sẽ không đồng đều giữa các quốc gia châu Á. Các nền kinh tế lớn như Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc có dự trữ đủ dùng trong vài tháng. Ngược lại, các nước như Indonesia, Malaysia và Pakistan chỉ có dự trữ dưới 30 ngày, theo phân tích của BMI. Philippines – với khoảng 60 ngày dự trữ – đã phải ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia.

“Ngay cả khi châu Á có thể xoay xở bằng cách phân bổ năng lượng, thì thực tế là một phần ‘cuộc chiến’ đã thất bại”, ông Darren Tay, phụ trách rủi ro quốc gia châu Á tại BMI, nhận định. “Mục tiêu là tránh làm sụp đổ nhu cầu, bởi điều đó gần như chắc chắn sẽ kéo theo tăng trưởng kinh tế chậm lại”, ông cho biết thêm.

Áp lực đối với khu vực còn gia tăng khi giá dầu leo thang. Dầu Brent hiện duy trì trên 100 USD/thùng, so với mức 70–80 USD trước khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran.

Theo ông Ajay Parmar, Giám đốc thị trường dầu mỏ tại ICIS, thị trường hiện vẫn chưa phản ánh đầy đủ rủi ro gián đoạn khoảng 10 triệu thùng/ngày có thể đi qua Bab el-Mandeb.

Đáng chú ý, trong một bài đăng trên nền tảng X ngày 5/4, ông Ali Akbar Velayati – cố vấn của lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei – cho biết các lực lượng thân Tehran tại Trung Đông đang xem eo biển Bab al-Mandeb có tầm quan trọng tương tự eo Hormuz.

Ông đồng thời cảnh báo rằng nếu Washington tiếp tục mắc sai lầm, chỉ một động thái cũng có thể làm gián đoạn dòng chảy năng lượng và thương mại toàn cầu.

“Nếu dòng dầu từ Saudi Arabia qua hệ thống đường ống Đông – Tây bị gián đoạn hoàn toàn, thị trường dầu sẽ càng bị thắt chặt nghiêm trọng hơn. Điều đó có thể đẩy giá dầu tăng mạnh hơn nữa trong thời gian tới”, ông Parmar cảnh báo.

Tham khảo Nikkei Asia