Xuất khẩu nông sản Việt nguy cơ mất 8 tỷ USD do xung đột Trung Đông

Sáng 11/3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức họp báo thường kỳ, cảnh báo xung đột tại Trung Đông có thể gây ra những tác động đáng kể đối với ngành nông nghiệp Việt Nam, từ chi phí đầu vào đến hoạt động xuất khẩu.

Theo ông Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2026 được dự báo sẽ khó khăn hơn năm 2025 khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang ảnh hưởng trực tiếp tới thị trường năng lượng và phân bón toàn cầu. Đây là những yếu tố đầu vào quan trọng của sản xuất nông nghiệp.

“Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành theo dõi sát tình hình, đánh giá tổng thể tác động để chủ động xây dựng các phương án ứng phó”, ông Tiến cho biết.

Dù đối mặt với nhiều rủi ro, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam trong hai tháng đầu năm 2026 vẫn ghi nhận kết quả tích cực. Ông Trần Gia Long, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính, cho biết tổng kim ngạch xuất khẩu ước đạt 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, những biến động trên thị trường năng lượng và logistics đang tạo sức ép đáng kể đối với chi phí sản xuất. Theo đánh giá sơ bộ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giá năng lượng, vận tải và vật tư sản xuất đang có xu hướng tăng. Đáng chú ý, giá phân bón urê hiện dao động 540–545 USD/tấn, mức cao nhất kể từ năm 2025, có thể khiến chi phí sản xuất nông nghiệp tăng khoảng 3–5%.

Cùng với đó, chi phí logistics cũng đang gia tăng mạnh khi cước vận tải biển có thể tăng 25–35%, trong khi thời gian vận chuyển kéo dài thêm 7–14 ngày do các tàu phải thay đổi tuyến đường để tránh khu vực xung đột. Những yếu tố này có nguy cơ làm suy giảm sức cạnh tranh của một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực như gỗ, thủy sản và nông sản chế biến.

Ngoài tác động trực tiếp đến chi phí, xung đột địa chính trị còn có thể ảnh hưởng gián tiếp đến nhu cầu thị trường toàn cầu nếu tăng trưởng kinh tế thế giới chậm lại, kéo theo nhu cầu nhập khẩu nông sản suy giảm.

Rủi ro giảm 8 tỷ USD xuất khẩu nông sản

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025 xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông đạt khoảng 1,74 tỷ USD. Trong bối cảnh rủi ro gia tăng, Bộ đã xây dựng ba kịch bản ứng phó.

Ở kịch bản thứ nhất, nếu xung đột kéo dài khoảng một tháng, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản có thể giảm khoảng 1 tỷ USD.

Ở kịch bản thứ hai, nếu xung đột kéo dài ba tháng, mức giảm có thể lên tới 3–3,5 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Đông có thể giảm 500–600 triệu USD, sang châu Âu giảm khoảng 1,5–1,6 tỷ USD, còn thị trường Bắc Phi có thể giảm 200–250 triệu USD.

Ở kịch bản xấu nhất, nếu xung đột kéo dài cả năm, xuất khẩu sang Trung Đông có thể bị gián đoạn, trong khi xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi có thể giảm tới khoảng 50%. Khi đó, tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam có thể giảm 7–8 tỷ USD, tương đương 0,1–0,2 điểm phần trăm tốc độ tăng trưởng của toàn ngành.

“Các kịch bản này vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá để tham mưu Chính phủ và Thủ tướng các giải pháp điều hành phù hợp, bao gồm cơ cấu lại thị trường xuất khẩu và các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với biến động của thị trường thế giới”, ông Trần Gia Long cho biết.

Ở góc độ thị trường, ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, cho biết ngành nông nghiệp đang chịu tác động trực tiếp từ việc gián đoạn vận tải biển. Một số hãng tàu đã thông báo tạm ngừng vận chuyển đến Trung Đông, trong khi chi phí bảo hiểm hàng hải tăng mạnh.

Những khó khăn này đặc biệt ảnh hưởng tới các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa cần container lạnh như thủy sản và rau quả, do thời gian vận chuyển kéo dài làm gia tăng rủi ro và chi phí bảo quản.

Thực tế, sau khi xung đột leo thang và hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, nhiều hãng tàu đã áp dụng các loại phụ phí khẩn cấp đối với hàng hóa vận chuyển đến khu vực Trung Đông từ đầu tháng 3.

Đáng chú ý, hãng tàu biển lớn nhất thế giới Maersk đã áp mức phụ phí từ 1.800 – 3.800 USD/container, tùy loại hàng, đối với các tuyến đến các thị trường như UAE, Saudi Arabia (Dammam, Jubail), Kuwait, Iraq và Oman.

Để giảm thiểu tác động và bù đắp kim ngạch xuất khẩu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN, Hàn Quốc, EU và Mỹ.

Bên cạnh đó, Bộ cũng sẽ phối hợp với các cơ quan thương vụ và đại diện thương mại Việt Nam ở nước ngoài để theo dõi sát diễn biến thị trường, đưa ra khuyến nghị kịp thời cho doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng.

Năm 2026, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 73–74 tỷ USD, trong đó riêng nhóm nông sản phấn đấu đạt khoảng 40 tỷ USD. Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng, việc chủ động xây dựng kịch bản ứng phó được xem là yếu tố quan trọng để duy trì đà tăng trưởng của ngành.