Xuất nhập khẩu vào trục tăng trưởng mới: Tăng nhanh chưa đủ, cần 'đi chắc'

Xuất nhập khẩu đang được đặt vào trục tăng trưởng mới của nền kinh tế, với yêu cầu không chỉ duy trì tốc độ mà còn phải nâng cao chất lượng, mở rộng thị trường và điều hành linh hoạt trong bối cảnh biến động toàn cầu ngày càng phức tạp.

Quý I/2026, hoạt động xuất nhập khẩu ghi nhận sự phục hồi rõ nét với tổng kim ngạch gần 250 tỷ USD. Đà tăng tiếp tục được duy trì sang tháng 4, khi tính đến ngày 15/4, tổng trị giá xuất nhập khẩu đạt hơn 297 tỷ USD, tăng 24,5% so với cùng kỳ.

Trong đó, xuất khẩu tăng hơn 20%, còn nhập khẩu tăng gần 29%, chủ yếu tập trung ở nhóm tư liệu sản xuất như nguyên liệu, linh kiện và năng lượng.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), diễn biến nhập siêu trong giai đoạn này không phải tín hiệu tiêu cực mà phản ánh nhu cầu chuẩn bị đầu vào cho chu kỳ sản xuất mới. Sau giai đoạn cuối năm 2025 đẩy mạnh xuất khẩu, doanh nghiệp có xu hướng tăng nhập khẩu để phục vụ đơn hàng trong thời gian tới, cho thấy nền sản xuất đang vận hành tích cực.

Tuy nhiên, bức tranh tăng trưởng cũng bắt đầu xuất hiện những thách thức mới. Biến động địa chính trị, đặc biệt tại khu vực Trung Đông – nơi chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu khí toàn cầu – đang tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng và chi phí vận tải. Khi giá cước và chi phí năng lượng tăng, toàn bộ chi phí đầu vào của doanh nghiệp xuất khẩu bị đẩy lên, kéo theo rủi ro về tiến độ giao hàng và hiệu quả kinh doanh.

Trong bối cảnh đó, dư địa tăng trưởng không còn nằm ở việc mở rộng nhanh quy mô hay đơn thuần gia tăng kim ngạch, mà chuyển sang bài toán nâng cao giá trị gia tăng và khả năng chống chịu. Nếu vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu và đứng ở khâu giá trị thấp trong chuỗi cung ứng, hoạt động xuất khẩu sẽ dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài.

Yêu cầu đặt ra hiện nay là tái định vị chiến lược xuất khẩu theo hướng “đi chắc” thay vì “đi nhanh”: lựa chọn phân khúc phù hợp, nâng cao hàm lượng giá trị, đa dạng hóa thị trường và giảm lệ thuộc vào một số đối tác hoặc tuyến vận tải truyền thống. Đồng thời, công tác điều hành cũng cần theo sát biến động thị trường quốc tế, từ giá cước, nguồn cung đến chính sách thương mại của các nước, để có phản ứng kịp thời.

Ở góc độ doanh nghiệp, năng lực thích ứng trở thành yếu tố then chốt. Việc lựa chọn thị trường, đối tác và phương thức vận chuyển không còn là quyết định ngắn hạn mà gắn trực tiếp với hiệu quả và tính bền vững của hoạt động xuất khẩu. Trong bối cảnh biến động đã trở thành trạng thái “bình thường mới”, khả năng linh hoạt và chủ động sẽ quyết định việc duy trì đà tăng trưởng trong thời gian tới.