Xung đột Mỹ-Iran leo thang, biến số bất ngờ tác động tỷ giá USD/VND

Xung đột Mỹ–Iran leo thang tại Trung Đông đang làm gia tăng rủi ro địa chính trị toàn cầu và mở ra chuỗi tác động mới lên kinh tế vĩ mô. Trong bối cảnh eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 15-20% nguồn cung dầu thế giới, đối mặt nguy cơ gián đoạn, thị trường năng lượng phản ứng ngay lập tức bằng việc đẩy giá dầu tăng mạnh. Diễn biến này không chỉ dừng ở thị trường hàng hóa mà còn lan sang kỳ vọng lạm phát, chính sách tiền tệ của Mỹ và tỷ giá tại các nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam.

Theo báo cáo đánh giá nhanh của Chứng khoán VNDIRECT (VND), nếu xung đột kéo dài và gây gián đoạn nguồn cung tại Hormuz, 8-10 triệu thùng dầu mỗi ngày từ các nước vùng Vịnh có thể bị ảnh hưởng. Trong kịch bản giá dầu Brent tăng lên 100 USD/thùng, lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm 0,6-0,7%, buộc các ngân hàng trung ương duy trì lập trường chính sách thận trọng hơn.

Tác động quan trọng nhất không nằm ở giá dầu đơn thuần mà ở phản ứng chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ. Thị trường hiện kỳ vọng Fed có hai đợt giảm lãi suất trong năm, tổng cộng 50 điểm cơ bản, đưa lãi suất liên bang về 3,00-3,25% vào cuối năm 2026. Tuy nhiên, nếu giá năng lượng tăng khiến lạm phát Mỹ duy trì trên mục tiêu 2%, Fed có thể trì hoãn lộ trình nới lỏng.

Khi Fed chậm hạ lãi suất, đồng USD có xu hướng mạnh lên trong ngắn hạn nhờ vai trò tài sản trú ẩn và lợi thế Mỹ là nước xuất khẩu ròng năng lượng. VNDIRECT cảnh báo vốn đầu tư gián tiếp có thể rút khỏi các thị trường cận biên và mới nổi trước rủi ro địa chính trị gia tăng, qua đó gây áp lực lên tỷ giá trong nước.

Với Việt Nam, rủi ro không chỉ đến từ dòng vốn mà còn từ lạm phát nhập khẩu. Việt Nam nhập siêu dầu thô và xăng dầu. Nhiên liệu chiếm khoảng 4% và nhóm giao thông chiếm 9,8% trong rổ CPI. Nếu giá dầu bình quân năm 2026 tăng lên 90-100 USD/thùng, lạm phát có thể lên tới khoảng 4,5% theo ước tính của VNDIRECT.

Lạm phát tăng sẽ thu hẹp dư địa nới lỏng tiền tệ và làm gia tăng áp lực lên mặt bằng lãi suất. VNDIRECT cho rằng xung đột Mỹ–Iran và khả năng Fed chậm hạ lãi suất khiến dư địa chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước bị hạn chế, trong bối cảnh rủi ro lạm phát, lãi suất và tỷ giá cùng gia tăng.

Dù vậy, báo cáo cũng nêu rõ kịch bản cơ sở vẫn có yếu tố hỗ trợ. Nếu xung đột không leo thang thành chiến tranh khu vực và được kiểm soát trong thời gian ngắn, tác động đến chuỗi cung ứng năng lượng có thể được giới hạn. Đồng thời, nguồn cung ngoại tệ từ giải ngân FDI ổn định và thặng dư thương mại hàng hóa tiếp tục là các yếu tố nâng đỡ tỷ giá trong nước.

Chuỗi tác động vì vậy cần nhìn theo trình tự: xung đột địa chính trị làm tăng rủi ro nguồn cung dầu, kéo giá năng lượng đi lên, làm gia tăng lạm phát toàn cầu, điều chỉnh kỳ vọng chính sách của Fed, thúc đẩy USD mạnh hơn trong ngắn hạn và tạo áp lực lên tỷ giá tại các nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam.

Trong kịch bản xung đột kéo dài và giá dầu duy trì ở mức cao, tỷ giá USD/VND có thể chịu sức ép rõ nét hơn trong năm 2026. Ngược lại, nếu căng thẳng hạ nhiệt và thị trường năng lượng ổn định trở lại, tác động đến tỷ giá nhiều khả năng chỉ mang tính thời điểm. Với nền kinh tế phụ thuộc lớn vào thương mại và dòng vốn quốc tế, diễn biến tại Trung Đông vì vậy vẫn là biến số cần theo dõi sát trong điều hành vĩ mô thời gian tới.