Xung đột Trung Đông: CTCK đồng loạt cảnh báo biến số giá dầu

Điểm chung trong các nhận định

Thứ nhất, tác động chủ yếu là ngắn hạn và mang tính tâm lý. VPBankS, VDSC, Yuanta và TVS đều cho rằng thị trường có thể biến động mạnh trong giai đoạn đầu do tâm lý né tránh rủi ro, nhưng không phải cú sốc mang tính cấu trúc nếu nguồn cung dầu không bị gián đoạn nghiêm trọng.

Thứ hai, giá dầu là biến số trung tâm. Các báo cáo đều nhấn mạnh rủi ro lớn nhất nằm ở khả năng gián đoạn tại eo biển Hormuz. Trong kịch bản cơ sở, giá Brent có thể tăng 10-15% rồi hạ nhiệt. Trong kịch bản tiêu cực, dầu có thể vượt 100 USD/thùng, kích hoạt áp lực lạm phát và bán tháo tài sản rủi ro toàn cầu.

Thứ ba, nhóm hưởng lợi tương đối rõ ràng gồm:

- Dầu khí và năng lượng (hưởng lợi trực tiếp từ giá dầu tăng);

- Vận tải biển, logistics (giá cước và phí bảo hiểm tăng);

- Phân bón, hóa chất (giá năng lượng và urea tăng theo).

Ngược lại, nhóm nhập khẩu, nhựa và bán lẻ có thể chịu áp lực chi phí đầu vào.

Những luận điểm khác biệt

VPBankS - Tác động chủ yếu mang tính kỹ thuật/ngắn hạn. Công ty này nhấn mạnh VN-Index thường ít phản ứng trực tiếp với sự kiện Trung Đông. Biến động nếu có chủ yếu đến từ tỷ giá, dòng vốn ngoại và tâm lý toàn cầu.

Maybank - Góc nhìn địa chính trị dài hạn: Xung đột được đặt trong bối cảnh phân mảnh toàn cầu giữa hai khối Mỹ - Trung Quốc. Năng lượng và đất hiếm trở thành “đòn bẩy chiến lược”, tác động vượt ra ngoài câu chuyện giá dầu thuần túy.

MSVN - Phân tích theo kịch bản xác suất. Đơn vị này lưu ý kịch bản tiêu cực xác suất thấp do lợi ích kinh tế của Trung Quốc trong việc duy trì ổn định tuyến vận tải Hormuz.

VDSC - Cơ chế truyền dẫn qua định giá: Xung đột ảnh hưởng thị trường qua ba lớp gồm phần bù rủi ro, kỳ vọng lạm phát và tái định giá tăng trưởng. Khuyến nghị nhà đầu tư ưu tiên quản trị rủi ro, tránh đuổi giá cổ phiếu hàng hóa.

Yuanta - thị trường có thể điều chỉnh trong một tháng, trước khi phục hồi trong tháng thứ ba sau sự kiện: Thị trường thường tạo đáy sau khoảng 22 phiên và phục hồi sau 47 phiên kể từ khi sự kiện khởi phát. Tác động từ Trung Đông thường nhẹ hơn so với các khu vực khác.

TVS - Tập trung vào nhóm ngành hưởng lợi: Đơn vị phân tích nhấn mạnh hiệu ứng tâm lý tích cực ngắn hạn với dầu khí, vận tải biển và phân bón, khi giá dầu và giá cước có xu hướng tăng.

Tựu chung lại, các công ty chứng khoán đều nghiêng về kịch bản biến động ngắn hạn theo tâm lý, trừ khi xung đột leo thang gây gián đoạn nguồn cung lớn. Khi đó, câu chuyện sẽ chuyển từ “sóng ngành” sang rủi ro lạm phát và tái định giá tài sản trên diện rộng.

Trong bối cảnh hiện tại, trọng tâm không nằm ở việc thị trường giảm bao nhiêu điểm, mà ở việc giá dầu sẽ neo ở mức nào và trong bao lâu.

VPBankS mới có báo cáo cập nhật đánh giá nhanh tác động của xung đột Mỹ và Israel phát động tấn công chống lại Iran. Chiến dịch vẫn đang diễn ra, chưa có dấu hiệu kết thúc và có nguy cơ lan rộng trong khu vực.

Với thị trường chứng khoán, xu hướng tránh né rủi ro có thể khiến các chỉ số chứng khoán toàn cầu có thể giảm 1-2% hoặc hơn (S&P 500, Nasdaq, Dow Jones).

Chỉ số VN-Index ít phản ứng trực tiếp, ngoại trừ lần ảnh hưởng mạnh duy nhất vào ngày 13/4/2024 khi Iran tấn công lsrael chủ yếu do áp lực tỷ giá và áp lực bán ròng từ khối ngoại chứ không ảnh hưởng mang tính trực tiếp từ sự kiện trên.

Dự báo trong tuần 2-6/3, VPBankS cho rằng tác động lên VN-Index chủ yếu là ngắn hạn, biến động và thận trọng nếu xung đột Mỹ & Israel-Iran leo thang, giá dầu có thể tăng vọt (Brent đã tăng mạnh, có nguy cơ lên 90-100 USD/thùng nếu Eo biển Hormuz gián đoạn kéo dài), cùng tâm lý né tránh rủi ro toàn cầu.
Chuyên gia VPBank chỉ ra một số nhóm ngành hưởng lợi từ sự kiện như dầu khí và năng lượng, nhờ giá dầu tăng, nhóm hóa chất và phân bón có thể phản ứng tích cực, các cổ phiếu cảng biển và logistics khi giá cước tăng.

Theo Chứng khoán Maybank, cuộc xung đột do Mỹ và Israel phát động chống lại Iran có thể được nhìn nhận trong xu hướng phân mảnh toàn cầu rộng lớn hơn. Hiện tại đang hình thành hai khối mới nổi: (1) Khối do Mỹ dẫn đầu bao gồm các đồng minh phương Tây; và (2) Khối do Trung Quốc dẫn đầu với nòng cốt là Nga, Triều Tiên và Iran (trước đó có Venezuela cho đến khi thay đổi chế độ).

Trong đó, năng lượng và đất hiếm là trung tâm của sự đối đầu giữa hai khối này. Trung Quốc duy trì quyền kiểm soát gần như độc quyền đối với đất hiếm – loại vật liệu quan trọng cho công nghệ tiên tiến và quốc phòng. Tuy nhiên, Trung Quốc phải nhập khẩu 70–75% năng lượng, trong đó Iran và Venezuela là những nhà cung cấp then chốt. Bằng cách hạn chế các dòng chảy này, Mỹ có thể tăng cường vị thế đòn bẩy đối với an ninh năng lượng của Trung Quốc. Đây sẽ là trọng điểm trong chuyến thăm Trung Quốc sắp tới của ông Trump vào tháng 3, nơi các lệnh cấm xuất khẩu vật liệu hiếm và sự phụ thuộc năng lượng dự kiến sẽ chiếm lĩnh các cuộc thảo luận.

MSVN đưa ra 2 kịch bản chính đối với sự kiện này. Kịch bản cơ sở (Base case): Nếu sự trả đũa của Iran vẫn trong tầm kiểm soát và quá trình thay đổi chế độ diễn ra nhanh chóng, thị trường dầu mỏ có thể chỉ hứng chịu một cú sốc tạm thời. Giá dầu Brent có thể tăng vọt 10–15% trước khi hạ nhiệt khi nỗi lo về nguồn cung tan biến. Các tín hiệu sớm cho thấy tâm lý phòng vệ rủi ro khá mờ nhạt: Bitcoin ban đầu giảm mạnh nhưng đã phục hồi các khoản lỗ và giao dịch gần như đi ngang — một chỉ báo đáng chú ý về khả năng phục hồi tâm lý của các nhà đầu tư.

Kịch bản tiêu cực (Bear case): Sự leo thang xung đột và gây gián đoạn tại eo biển Hormuz vẫn là rủi ro then chốt. Hệ quả của kịch bản này có thể đẩy giá dầu thô vượt ngưỡng 100 USD/thùng, kích hoạt lại áp lực lạm phát (CPI) và gây ra làn sóng bán tháo tài sản rủi ro trên diện rộng trên khắp các thị trường tài chính. Tuy nhiên, kịch bản này được đánh giá là có xác suất thấp, do Trung Quốc phụ thuộc rất lớn vào tuyến vận tải qua eo biển Hormuz và quốc gia này có lợi ích sát sườn trong việc tránh một sự gián đoạn kéo dài.

Trong báo cáo cập nhật về xung đột Mỹ – Israel và Iran mới đây, VDSC cho rằng cú sốc địa chính trị thường truyền dẫn qua ba lớp định giá gồm: (1) phần bù rủi ro (risk premium), (2) kỳ vọng lạm phát và chi phí vốn và (3) tái định giá tăng trưởng. Trên nền tảng này, thị trường tài sản toàn cầu có xu hướng phản ứng theo cơ chế phòng thủ và điều chỉnh kỳ vọng.

Theo VDSC, tác động đến Việt Nam đi qua ba kênh chính gồm: giá dầu làm tăng lạm phát kỳ vọng; chi phí vận tải và bảo hiểm; và khẩu vị rủi ro toàn cầu ảnh hưởng đến dòng vốn. Trong kịch bản cơ sở, khi leo thang nhưng chưa gián đoạn nguồn cung lớn, VN-Index có thể biến động theo tâm lý risk-off (tâm lý phòng thủ), trong khi nhóm hưởng lợi theo giá dầu và cước có thể tương đối trội hơn thị trường.

Nhóm dầu khí được đánh giá hưởng lợi khi giá dầu cao hơn hỗ trợ kỳ vọng doanh thu và biên lợi nhuận ở thượng nguồn và một phần trung nguồn.

Với vận tải – logistics – bảo hiểm, rủi ro tuyến hàng hải gia tăng có thể đẩy phí bảo hiểm và cước tăng, song đồng thời tạo áp lực chi phí cho doanh nghiệp nhập khẩu và chuỗi bán lẻ.

Nhóm phân bón, hóa chất có thể chịu tác động từ biến động giá năng lượng và gián đoạn chuỗi cung ứng. Trong khi đó, nhóm nhựa chịu áp lực khi chi phí hạt nhựa gia tăng.

Về chiến thuật, VDSC khuyến nghị trong ngắn hạn ưu tiên quản trị rủi ro trước kịch bản risk-off bằng cách giữ sức mua với tỷ trọng hợp lý.

Nhà đầu tư được khuyến nghị tránh đuổi giá vào nhóm cổ phiếu đầu cơ khi kịch bản tiếp theo chưa rõ ràng, đặc biệt các cổ phiếu hàng hóa phản ứng mạnh với xung đột.

Theo nhận định của Yuanta Việt Nam, các sự kiện chiến tranh và xung đột địa chính trị thường gây tác động tiêu cực lên thị trường chứng khoán trong ngắn hạn. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng này có xu hướng giảm dần theo thời gian.

Theo thống kê của Yuanta, trung bình sau khoảng 22 phiên giao dịch, chỉ số sẽ hình thành vùng đáy thấp nhất kể từ khi sự kiện bắt đầu. Sau đó, thị trường cần thêm khoảng 47 phiên để phục hồi trở lại mức điểm của ngày khởi phát sự kiện.

Đáng chú ý, mức độ tác động tiêu cực từ các xung đột tại khu vực Trung Đông thường thấp hơn so với những khu vực khác.

Theo chuyên gia Chứng khoán Thiên Việt, cho rằng xung đột vũ trang kể trên có thể kéo theo tâm lý thận trọng của nhà đầu tư chứng khoán trong ngắn hạn.

Dù vậy, một số nhóm cổ phiếu nhiều khả năng sẽ phản ứng tích cực trước tác động từ căng thẳng địa chính trị, điển hình:

Thứ nhất, nhóm Dầu khí. Giá dầu Brent liên tục tăng mạnh kể từ đầu năm 2026 trong bối cảnh Mỹ và Iran không đạt được các thỏa thuận về vũ khí hạt nhân. Việc một số nhà cung ứng đang tạm thời dừng vận chuyển dầu thô qua eo biển Hormuz sau khi xung đột vũ trang xảy ra có thể ảnh hưởng tới nguồn cung trong ngắn hạn và thúc đẩy giá dầu tiếp tục đi lên. Phần lớn cổ phiếu Dầu khí đều có tương quan thuận khi giá dầu tăng cao, nổi bật gồm có GAS, PLX, BSR, PVD, PVS,...

Thứ hai, nhóm Vận tải biển. Căng thẳng leo thang tại Trung Đông đi cùng với kịch bản trả đũa của Iran tiếp diễn, có thể kéo theo nguồn cung thu hẹp tạm thời đối với các chuyến tàu vận tải container qua khu vực này, từ đó thúc đẩy giá cước vận tải container (WCI) hồi phục mạnh sau nhịp điều chỉnh vừa qua. Chuyên gia TVS đánh giá diễn biến này có thể tạo ra hiệu ứng tâm lý khả quan trong ngắn hạn dành cho nhóm cổ phiếu Vận tải biển tại Việt Nam (HAH, VOS...)

Thứ ba, nhóm Phân bón. Giá dầu thô tăng có thể thúc đẩy các dòng sản phẩm sử dụng nguồn nguyên liệu hóa thạch này trong chuỗi giá trị sản xuất như Phân bón có thể mở rộng xu thế tăng giá (ví dụ như giá urea). Đây có thể là yếu tố nâng đỡ nhóm cổ phiếu Phân bón (DCM, DPM,...) trong ngắn hạn.