3.000 tỷ đồng vốn điều lệ để tham gia công nghiệp đường sắt: Nhiều doanh nghiệp 'hot' như Mekolor, Discovery, Vinaconey... dễ bị loại bỏ

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 04/2026/NĐ-CP ngày 10/1/2026 quy định việc giao nhiệm vụ, đặt hàng và tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp Việt Nam tham gia cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho ngành công nghiệp đường sắt có vốn Nhà nước. Điểm đáng chú ý là chính sách mới thiết lập bộ “hàng rào” tiêu chí khá chặt, qua đó sàng lọc các doanh nghiệp không đủ tiềm lực nhưng vẫn đề xuất tham gia chuỗi cung ứng cho lĩnh vực đặc thù này.

3.000 tỷ đồng vốn điều lệ để doanh nghiệp mới tham gia dự án

Về năng lực tài chính, giá trị tài sản ròng trong năm tài chính gần nhất phải không âm, đồng thời doanh nghiệp phải chứng minh đủ khả năng thu xếp vốn chủ sở hữu, huy động vốn vay và các nguồn vốn hợp pháp khác để thực hiện nhiệm vụ được giao hoặc đơn hàng được đặt. Với doanh nghiệp thành lập từ 3 năm trở lên, doanh thu bình quân hằng năm của 3 năm tài chính gần nhất phải đạt tối thiểu 8.000 tỷ đồng; thành lập dưới 3 năm phải có vốn điều lệ tối thiểu 3.000 tỷ đồng.

Với nhà cung cấp có vốn đầu tư nước ngoài, phải bảo đảm có ít nhất một nhà đầu tư trong nước sở hữu trên 35% vốn điều lệ.

Nhà cung cấp phải có đủ năng lực về nhà xưởng, kho bãi, máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ phục vụ sản xuất và thử nghiệm, bảo đảm đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ được giao hoặc đơn hàng đặt. Cơ quan quản lý ưu tiên lựa chọn các doanh nghiệp có cơ sở đào tạo, cơ sở nghiên cứu và phát triển hiện đại, phù hợp với nhiệm vụ cung cấp dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt.

Doanh nghiệp phải có đội ngũ nhân sự, chuyên gia, cán bộ kỹ thuật và người lao động đủ trình độ chuyên môn, tay nghề, cũng như năng lực quản lý và nghiên cứu để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao hoặc đặt hàng. Doanh nghiệp phải có cam kết và kế hoạch cụ thể về nội địa hóa sản phẩm, bảo đảm tỷ lệ nội địa hóa tăng dần theo thời gian, phù hợp lộ trình do Bộ Công Thương công bố.

Về kinh nghiệm, nhà cung cấp phải từng thực hiện ít nhất 1 nhiệm vụ hoặc dự án trong lĩnh vực tương tự, hoặc chứng minh năng lực hoạt động trong ngành nghề cung cấp dịch vụ, hàng hóa tương tự. Trường hợp doanh nghiệp chưa có bề dày kinh nghiệm, Nghị định cho phép lựa chọn phương án hợp tác với đối tác có kinh nghiệm trong việc cung cấp dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt, nhưng cần cam kết chuyển giao công nghệ toàn bộ hoặc một phần cho nhà cung cấp theo quy định pháp luật.

Một loạt doanh nghiệp xin làm đường sắt cao tốc Bắc - Nam không đủ tiêu chuẩn

Chỉ riêng tại dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam, đang có tới 13 đơn vị đăng ký tham gia nghiên cứu, đề xuất đầu tư dự án, gồm: CTCP Tập đoàn Trường Hải (THACO), liên danh nhà đầu tư Mekolor - Great USA, CTCP Xây dựng Thăng Long Quốc gia, CTCP Vận tải đường sắt Việt Nam, CTCP Tập đoàn Vinaconey, Công ty TNHH Việt Nam 3000 - Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Việt Nam, CTCP Quản lý quỹ đầu tư FARM13, CTCP Phần mềm - Tự động hóa - Điều khiển, CTCP Tập đoàn Công nghiệp Quang Trung, Công ty TNHH HSC-VN, Công ty TNHH Tập đoàn Đầu tư Trương Gia, CTCP Tập đoàn Discovery và CTCP Reign.

Tuy nhiên, nếu theo Nghị định mới yêu cầu doanh thu bình quân 8.000 tỷ đồng/năm hoặc vốn điều lệ 3.000 tỷ đồng, đã có khá nhiều doanh nghiệp chưa đạt tiêu chí.

Tiêu biểu như Mekolor chưa có kinh nghiệm, vốn điều lệ chỉ 1 tỷ đồng. Về kết quả kinh doanh, đại diện Sở Tài chính TP. Cần Thơ từng thông tin công ty lãi 1 triệu đồng năm 2019; năm 2020 và 2021 lần lượt lỗ 2,7 triệu đồng và 8 triệu đồng. Hay như CTCP Xây dựng Thăng Long Quốc có vốn điều lệ lên 800 triệu đồng vẫn nằm trong danh sách muốn tham gia dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trị giá 67 tỷ USD.

Nổi trội hơn chút có một số doanh nghiệp như Discovery Group có khoảng 70 nhân sự, với tổng vốn khoảng 2.000 - 3.000 tỷ đồng theo thông tin từ lãnh đạo, nhưng chưa rõ trong đó bao nhiêu là vốn điều lệ. Tập đoàn Vinaconey được thành lập ngày 12/12/2020, ban đầu đăng ký lĩnh vực kinh doanh chính là bất động sản, với vốn điều lệ 500 tỷ đồng. CTCP Quản lý quỹ đầu tư FARM13 được thành lập vào tháng 7/2022, đăng ký ngành nghề kinh doanh chính là xây dựng công trình, vốn điều lệ ban đầu 1.300 tỷ đồng.

Và còn nhiều doanh nghiệp khác cũng chưa đáp ứng tiêu chí. Nghị định mới được xem là bước đi nhằm giảm tình trạng “đề xuất cho có”, đồng thời hướng dòng vốn và nguồn lực vào những đơn vị có khả năng triển khai thực chất, phục vụ mục tiêu phát triển ngành đường sắt trong giai đoạn tới.