67 doanh nghiệp Nhà nước chưa đáp ứng điều kiện cơ cấu cổ đông do sở hữu quá cô đặc, UBCKNN nêu loạt giải pháp

Sáng 14/5/2026, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) phối hợp với Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước tổ chức hội nghị phổ biến quy định pháp luật liên quan đến công ty đại chúng, huy động vốn và thoái vốn đối với các doanh nghiệp Nhà nước đã cổ phần hóa đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán.

Tại hội nghị, ông Bùi Ngọc Huyên - Phó Trưởng ban Quản lý Chào bán chứng khoán, UBCKNN cho biết việc nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán đang trở thành yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy mục tiêu nâng hạng thị trường. Theo ông Huyên, đây không chỉ là vấn đề về vị thế của thị trường tài chính quốc gia mà còn mở ra cơ hội thu hút dòng vốn ngoại quy mô lớn, dài hạn và ổn định hơn.

“Việc nâng hạng có thể giúp thị trường chứng khoán Việt Nam thu hút thêm hàng chục tỷ USD trong thời gian tới”, ông Huyên cho biết, đồng thời thông tin MSCI hiện vẫn đang làm việc với Bộ Tài chính, UBCKNN và các cơ quan liên quan về lộ trình nâng hạng cũng như các tiêu chuẩn cao hơn của thị trường.

Theo đại diện UBCKNN, quy mô thị trường chứng khoán Việt Nam đã tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây. Đến cuối năm 2025, vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 407 tỷ USD, tương đương 77,6% GDP. Thanh khoản tiếp tục nằm trong nhóm cao nhất ASEAN với giá trị giao dịch bình quân khoảng 600 triệu USD mỗi phiên. Số lượng tài khoản nhà đầu tư đạt khoảng 12,32 triệu tài khoản.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, kéo theo nhu cầu vốn đầu tư rất lớn. Theo ước tính, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội có thể lên tới khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong khi vốn ngân sách Nhà nước dự kiến chỉ đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng. Phần còn lại sẽ cần được huy động từ khu vực tư nhân, vốn đầu tư nước ngoài và đặc biệt là thị trường vốn.

Đại diện UBCKNN cho rằng trong bối cảnh tín dụng ngân hàng vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cung ứng vốn, việc phát triển cân bằng giữa thị trường tiền tệ và thị trường vốn là yêu cầu quan trọng nhằm đa dạng hóa nguồn lực cho nền kinh tế. Riêng năm 2025, tổng mức huy động vốn qua thị trường chứng khoán, trái phiếu Chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt khoảng 1,12 triệu tỷ đồng.

Đối với doanh nghiệp, huy động vốn qua thị trường chứng khoán không chỉ giúp mở rộng quy mô vốn mà còn cải thiện cơ cấu tài chính, giảm áp lực vay nợ, nâng cao chất lượng quản trị và khả năng tiếp cận nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Hiện trên thị trường có khoảng 789 công ty đại chúng có nguồn gốc từ doanh nghiệp Nhà nước. Nhiều doanh nghiệp lớn như Vietcombank, BIDV, Vietinbank, Petrolimex, PV GAS… đang chiếm tỷ trọng vốn hóa đáng kể trên thị trường.

Tuy nhiên, ông Huyên cho biết vẫn còn nhiều doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu Nhà nước hoặc sở hữu của cổ đông lớn ở mức quá cao, khiến tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free - float) thấp. Đây là nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc đáp ứng điều kiện duy trì tư cách công ty đại chúng theo quy định pháp luật chứng khoán.

Theo rà soát của UBCKNN, trong số 789 doanh nghiệp có nguồn gốc từ doanh nghiệp Nhà nước cổ phần hóa, hiện có 67 doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông, 53 doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện về vốn và một số doanh nghiệp chưa đưa cổ phiếu lên niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán.

“Vướng mắc lớn nhất hiện nay là tỷ lệ free - float quá thấp do nhiều doanh nghiệp có cổ đông lớn hoặc Nhà nước nắm giữ tới 90 - 99% vốn điều lệ”, ông Huyên nói.

Để xử lý vấn đề này, UBCKNN đưa ra 2 nhóm giải pháp chính. Thứ nhất, cổ đông lớn, đặc biệt là cổ đông Nhà nước, thực hiện chuyển nhượng bớt phần vốn sở hữu thông qua đấu giá công khai hoặc giao dịch trên sàn chứng khoán. Thứ hai, doanh nghiệp có thể phát hành thêm cổ phiếu nhằm tăng vốn và pha loãng tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn hiện hữu.

Theo ông Huyên, doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều hình thức huy động vốn như chào bán cổ phiếu ra công chúng, chào bán riêng lẻ cho nhà đầu tư chiến lược hoặc phát hành cổ phiếu ESOP cho người lao động. Trong đó, phát hành riêng lẻ được đánh giá là linh hoạt hơn do không yêu cầu doanh nghiệp phải có lãi hay không có lỗ lũy kế như hình thức chào bán ra công chúng.

“Việc nâng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng không chỉ để đáp ứng quy định pháp luật mà còn giúp tăng thanh khoản, mở rộng khả năng tiếp cận nhà đầu tư nước ngoài và nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp”, đại diện ông Huyên nhấn mạnh.