Một ‘nước cờ’ của Trung Quốc đang khiến EU ‘đứng ngồi không yên’

Trên khu đất rộng khoảng 500ha từng là đất nông nghiệp, khu công nghiệp Mohammed VI Tanger Tech City đang thu hút hàng loạt doanh nghiệp Trung Quốc sản xuất linh kiện ô tô, từ hệ thống phanh đến vật liệu pin. Mục tiêu của họ là tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xe điện châu Âu.

Tuy nhiên, sự bùng nổ đầu tư này đang khiến giới chức Liên minh châu Âu (EU) ngày càng lo ngại. Brussels cho rằng Morocco có nguy cơ trở thành "cửa ngõ" để hàng hóa được trợ cấp mạnh từ Trung Quốc thâm nhập thị trường châu Âu, gây sức ép lên các ngành công nghiệp nội khối.

Ông Maroš Šefčovič, Ủy viên Thương mại EU, nhận định làn sóng đầu tư vào Morocco phản ánh nỗ lực của Trung Quốc nhằm giải quyết tình trạng dư thừa công suất trong nước thông qua việc chuyển hoạt động sản xuất và xuất khẩu sang các đối tác thương mại khác trước khi đưa hàng vào châu Âu.

“Đây đang trở thành một vấn đề rất lớn đối với nền kinh tế châu Âu”, ông cảnh báo.

EU tăng cảnh giác với chiến lược "đi đường vòng"

Trong bối cảnh căng thẳng thương mại leo thang, EU đã tăng cường các biện pháp phòng vệ thương mại đối với cả Trung Quốc lẫn những quốc gia bị nghi ngờ đóng vai trò trung chuyển.

Năm ngoái, Ủy ban châu Âu kết luận rằng các loại vành nhôm xuất khẩu từ Morocco được hưởng trợ cấp không công bằng từ cả Rabat lẫn Bắc Kinh thông qua Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường (BRI).

Các quan chức châu Âu thừa nhận việc phân biệt giữa hoạt động hợp tác công nghiệp thực sự với Morocco và hành vi né tránh thuế quan là không hề dễ dàng.

Hiện EU đã áp thuế lên tới 45% đối với xe điện sản xuất tại Trung Quốc. Theo OECD, mức trợ cấp công nghiệp của Trung Quốc cao gấp 3 đến 8 lần so với các nước thành viên, trong đó nhiều hình thức hỗ trợ được thực hiện thông qua các khoản vay ưu đãi khó phát hiện.

Trung Quốc đổ hàng tỷ USD vào Morocco

Dù vậy, các doanh nghiệp Trung Quốc khẳng định Morocco là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng ô tô của châu Âu.

Hai tập đoàn ô tô lớn của châu Âu là Renault và Stellantis hiện đều sở hữu các nhà máy quy mô lớn tại Morocco, khiến việc áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại trở nên phức tạp hơn.

Ông Junjie Cai, giám đốc dự án của nhà sản xuất hệ thống phanh Trung Quốc APG, cho biết nhà máy trị giá 70 triệu USD của công ty tại Tanger Tech sẽ kết hợp lao động và nguyên liệu địa phương với công nghệ Trung Quốc để cung cấp sản phẩm cạnh tranh cho các nhà máy tại châu Âu.

Hiện APG là một trong gần 12 doanh nghiệp Trung Quốc đã hoặc đang triển khai dự án tại Tanger Tech.

Ngoài Tangier, các khoản đầu tư lớn khác cũng liên tục đổ vào Morocco. Đáng chú ý là dự án nhà máy pin trị giá 1,3 tỷ USD của Gotion High-tech tại thành phố Kenitra. Gotion hiện có 25% cổ phần thuộc sở hữu của Volkswagen.

Theo Hội đồng Kinh doanh Morocco, Trung Quốc, kể từ sau đại dịch Covid-19, Morocco tiếp đón từ 2 đến 3 đoàn doanh nghiệp Trung Quốc khảo sát đầu tư mỗi tuần.

Lợi thế khiến Morocco trở nên hấp dẫn

Sức hấp dẫn của Morocco đến từ hàng loạt ưu đãi như miễn thuế doanh nghiệp trong 5 năm đầu, lực lượng lao động trẻ, nguồn năng lượng xanh giúp giảm chi phí liên quan đến thuế carbon của EU và đặc biệt là khả năng tiếp cận khoảng 2,5 tỷ người tiêu dùng thông qua gần 50 hiệp định thương mại tự do, bao gồm cả với EU và Mỹ.

Theo hãng tư vấn Fitch Solutions, chính các hiệp định thương mại miễn thuế này đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy doanh nghiệp Trung Quốc dịch chuyển sản xuất sang Morocco nhằm giảm thiểu rủi ro từ các hàng rào thuế quan.

Bộ trưởng Thương mại Morocco, ông Ryad Mezzour, từng tuyên bố nước này kỳ vọng sẽ sở hữu chuỗi giá trị hoàn chỉnh cho ngành xe điện vào cuối năm 2026, đủ khả năng phục vụ sản lượng lên tới 500.000 xe mỗi năm.

Châu Âu lo mất thêm năng lực sản xuất

Giới chức Morocco bác bỏ cáo buộc cho rằng các khu công nghiệp đặc biệt của nước này sẽ trở thành “cửa sau” để Trung Quốc đưa hàng hóa dư thừa vào EU.

Ông Yassine Elahyani, phụ trách các ngành công nghiệp mới nổi tại Cơ quan Phát triển Đầu tư và Xuất khẩu Morocco, cho rằng Morocco có thể trở thành đối tác chiến lược giúp châu Âu củng cố năng lực công nghiệp thay vì gây tổn hại.

Dù vậy, nhiều chuyên gia nhận định quy mô đầu tư ngày càng lớn của Trung Quốc sẽ khiến EU gặp khó khăn trong việc cân bằng giữa nhu cầu bảo vệ ngành sản xuất trong nước và duy trì quan hệ thương mại với Morocco.

Theo dữ liệu từ Rhodium Group, kể từ sau đại dịch Covid-19, các doanh nghiệp Trung Quốc đã công bố khoảng 6 tỷ USD đầu tư vào Morocco.

Ông Ahmed Aboudouh thuộc viện nghiên cứu Chatham House cho rằng Trung Quốc đang có khả năng kiểm soát gần như toàn bộ chuỗi giá trị xe điện tại Morocco, từ khai thác phosphate, nguyên liệu quan trọng cho pin xe điện, đến sản xuất pin, hạ tầng giao thông và hệ thống cảng biển.

“Đó chính là điều khiến EU lo ngại, và họ có lý do để lo ngại”, ông nhận định.

Lo ngại của Brussels càng có cơ sở khi EU hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Morocco. Năm 2025, hơn 26 tỷ euro hàng hóa Morocco được xuất khẩu sang EU, tương đương khoảng 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu của nước này. Hơn một nửa trong số đó đến từ các ngành máy móc và vận tải.

Theo ông Bob Savic, chiến lược của Trung Quốc là đưa linh kiện và nguyên liệu sang Bắc Phi, thực hiện một phần công đoạn chế biến rồi xuất khẩu sang châu Âu theo các hiệp định thương mại ưu đãi.

Xu hướng này có thể biến Bắc Phi thành mặt trận cạnh tranh kinh tế mới giữa EU và Trung Quốc, trong bối cảnh Brussels tìm cách giảm phụ thuộc vào Bắc Kinh còn các doanh nghiệp Trung Quốc tiếp tục tìm kiếm con đường mới để duy trì khả năng tiếp cận thị trường châu Âu.

Theo FT