Bà Lý Kim Chi: Đừng để xảy ra ngộ độc hàng loạt, xã phường mới ngơ ngác biết cơ sở bẩn đã bán 5 - 7 năm

Cơ sở bẩn "ẩn mình" 5 - 7 năm ngay sát vách xã, phường

Tại Tọa đàm góp ý sửa đổi Luật An toàn thực phẩm (ATTP) với chủ đề "Siết từ gốc để bảo vệ sức khỏe người dân", bà Lý Kim Chi – Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.HCM (FFA), đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò giám sát của lực lượng quản lý tại cơ sở.

Theo bà Chi, một trong những nghịch lý nhức nhối hiện nay là nhiều cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm bẩn, không đủ điều kiện an toàn vẫn có thể "sống khỏe" và hoạt động chui lủi trong một thời gian dài ngay tại địa phương mà không bị phát hiện.

"Xã, phường là những đơn vị ở gần nơi sản xuất nhất. Thế nhưng thực tế thời gian qua cho thấy, có những xã, phường sau khi xảy ra hàng loạt vụ việc rồi mới biết ông đó đang chế biến thực phẩm bẩn, không đủ điều kiện ATTP. Trong khi đó, họ đã âm thầm bán ra thị trường 3 năm, 5 năm, thậm chí là 7 năm nay rồi”, bà Lý Kim Chi thẳng thắn chỉ rõ.

Từ thực trạng đáng báo động này, đại diện FFA kiến nghị Luật ATTP sửa đổi phải tập trung nâng cao năng lực quản lý tại cơ sở theo hướng "gần dân, sát thực tiễn". Lực lượng quản lý cấp xã, phường cần được đào tạo bài bản, gắn bó chặt chẽ với địa phương để kịp thời nắm bắt địa bàn, phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm ngay từ khi mới manh nha, thay vì rơi vào thế bị động, "vuốt đuôi" sự việc khi hậu quả nghiêm trọng đã xảy ra.

Bên cạnh câu chuyện quản lý cấp cơ sở, bà Lý Kim Chi cũng bày tỏ sự lo ngại sâu sắc trước xu hướng muốn quay trở lại phương thức "tiền kiểm" đại trà trước làn sóng thực phẩm bẩn, thực phẩm giả bùng phát gần đây. Bà nhắc lại bài học nhãn tiền từ những bất cập của Nghị định 46 vừa qua như một lời cảnh báo về sự quá tải của hạ tầng kỹ thuật.

"Vừa rồi khi Nghị định 46 ban hành, tất cả hàng hóa bị ùn tắc, nằm lại ở cảng hết vì hệ thống không tiếp nhận nổi. Bản thân tôi và các doanh nghiệp đều hoảng hốt," bà Chi chia sẻ. Theo quy định tại thời điểm đó, mọi lô hàng nhập khẩu về cảng đều phải lấy mẫu kiểm nghiệm. Tuy nhiên, câu hỏi lớn đặt ra là: Lấy đâu ra đủ nhân lực để đi lấy mẫu cho hàng ngàn container cùng lúc?

Do bất cập quá lớn và hạ tầng kỹ thuật không đáp ứng được, Chính phủ đã phải cho dừng thực hiện quy định này trên cả nước.

“Cái gì liên quan đến lĩnh vực y tế, an toàn thực phẩm thì hiện nay Chính phủ cũng đang hết sức cân nhắc và thận trọng,” bà Chi thông tin thêm.

Giải pháp đột phá

Để giải quyết bài toán chồng chéo giữa các Bộ và giảm tải thủ tục hành chính cho doanh nghiệp, Chủ tịch FFA đề xuất mô hình quản lý hiện đại dựa trên nền tảng quản trị rủi ro và hậu kiểm.

-Áp dụng cơ chế "Luồng xanh - Luồng đỏ": Đối với các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc, có lịch sử tuân thủ tốt, sản xuất nhiều năm ổn định thì phải đưa vào "luồng xanh" để họ chủ động tự công bố sản phẩm và đưa ra thị trường, tránh mất cơ hội kinh doanh. Ngược lại, đối với các đối tượng cố tình vi phạm, tái phạm từ 1 - 2 lần, dứt khoát phải đẩy vào "luồng đỏ" để tiền kiểm nghiêm ngặt và xử phạt minh bạch, nghiêm minh. Thu hẹp phạm vi tiền kiểm, chỉ áp dụng đăng ký bản công bố đối với nhóm sản phẩm có nguy cơ cao đối với sức khỏe cộng đồng.

-Xây dựng Hệ thống dữ liệu ATTP Quốc gia: Đây được xem là chìa khóa cốt lõi để chuyển đổi mô hình. Bà Chi dẫn chứng các quốc gia tiên tiến như Mỹ hay Pháp, dù họ vẫn có sự phân nhiệm giữa nhiều Bộ ngành nhưng doanh nghiệp không mất thời gian chờ đợi vì toàn bộ dữ liệu đã được cập nhật, liên thông và chia sẻ đồng bộ.

"Việt Nam hiện tại hoàn toàn đủ điều kiện hạ tầng công nghệ để xây dựng trục dữ liệu chung này, chấm dứt cảnh "ông bộ này ngồi chờ ông bộ kia", bà Chi cho hay.