Toàn cầu

Băng tuyết Trái Đất vượt ngưỡng an toàn, chuyên gia cảnh báo hậu quả có thể kéo dài hàng nghìn năm

Sự suy giảm băng tuyết không chỉ ảnh hưởng đến các vùng cực hay núi cao mà còn đe dọa nguồn nước, hệ sinh thái và các khu vực ven biển trên toàn thế giới.

Screenshot 2026-11-17 112339
Sự suy giảm băng và tuyết làm thay đổi khả năng phản xạ bức xạ Mặt Trời, góp phần gây ra những biến đổi trong hệ thống khí hậu. Ảnh: NASA Earth Observator

Nghiên cứu công bố trên tạp chí Science mới đây cho thấy hệ thống băng tuyết của Trái Đất đang trải qua những biến đổi nghiêm trọng, vượt khỏi các điều kiện khí hậu tương đối ổn định trong 11.700 năm qua.

Công trình do nhà khoa học Bo Su thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khả năng Chống chịu Stockholm (Thụy Điển) dẫn đầu, với sự tham gia của hơn 30 chuyên gia quốc tế. Kết quả được công bố trong thời gian diễn ra Hội nghị khí hậu COP31 tại Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo nhóm nghiên cứu, bốn thành phần chính của băng quyển, gồm băng trên đất liền, băng biển, lớp phủ tuyết và đất đóng băng vĩnh cửu, đều đã vượt hoặc đang trên đà vượt khỏi các ngưỡng an toàn. Đánh giá này tính đến cả những biến đổi đã xảy ra và các tổn thất trong tương lai do tình trạng nóng lên hiện nay.

Băng quyển là tên gọi chung của các khu vực có nước tồn tại ở trạng thái đóng băng, đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa nhiệt độ, duy trì nguồn nước ngọt và lưu trữ carbon.

Các nhà khoa học sử dụng điều kiện khí hậu của thế Holocene, giai đoạn địa chất bắt đầu cách đây khoảng 11.700 năm, làm mốc tham chiếu. Đây là thời kỳ khí hậu tương đối ổn định, tạo điều kiện cho nền văn minh nhân loại phát triển.

Kết quả cho thấy hệ thống băng quyển đang rời xa trạng thái ổn định này, làm gia tăng nguy cơ biến đổi lâu dài đối với khí hậu và hệ sinh thái toàn cầu.

Sông băng tại Indonesia mất 98% diện tích

Một minh chứng rõ nét cho tình trạng trên được NASA công bố ngày 16/11, khi những hình ảnh vệ tinh mới cho thấy các sông băng gần đỉnh Puncak Jaya tại Indonesia đã gần như biến mất.

Theo nhà khoa học Donaldi Permana thuộc Cơ quan Khí tượng, Khí hậu và Địa vật lý Indonesia, diện tích sông băng tại đây từng đạt 4,31 km² vào năm 1988. Đến tháng 9/2025, diện tích còn lại chỉ 0,09 km², tương đương khoảng 2% so với ban đầu.

Không chỉ thu hẹp về diện tích, các sông băng còn mỏng đi nhanh chóng. Tại một điểm quan trắc, độ dày lớp băng giảm từ 32 m năm 2010 xuống còn 4 m năm 2023 và biến mất hoàn toàn vào tháng 11/2024.

Hình ảnh vệ tinh tháng 10/2026 cho thấy những khối băng từng nối liền nhau giờ chỉ còn là các mảng nhỏ nằm rải rác giữa những vùng đá trơ trụi. Theo NASA, lượng băng còn lại đã quá mỏng và bị chia cắt đến mức không thể tiếp tục dịch chuyển như những sông băng đang hoạt động.

Đáng lo ngại, quá trình tan băng có thể tự thúc đẩy chính nó. Khi tuyết và băng biến mất, những bề mặt tối màu như đất, đá hoặc nước lộ ra, hấp thụ nhiều nhiệt Mặt Trời hơn. Nhiệt độ tăng lại khiến băng tiếp tục tan nhanh, tạo thành một vòng phản hồi làm trầm trọng thêm tình trạng nóng lên.

Screenshot 2026-11-17 112333
Trong một sứ mệnh kết thúc năm 2022, các nhà khoa học NASA đã nghiên cứu tác động của nước biển đối với quá trình tan chảy của các sông băng tại Greenland và hiện tượng mực nước biển dâng. Ảnh: NASA

Nguy cơ kéo dài hàng nghìn năm

Sự suy giảm băng tuyết không chỉ ảnh hưởng đến các vùng cực hay núi cao mà còn đe dọa nguồn nước, hệ sinh thái và các khu vực ven biển trên toàn thế giới.

Tại các vùng núi, sông băng đóng vai trò như hồ chứa nước tự nhiên, cung cấp nước cho sinh hoạt và nông nghiệp vào mùa nóng. Khi băng thu hẹp, lượng nước và thời điểm nước được giải phóng thay đổi, làm gia tăng nguy cơ hạn hán và lũ lụt.

Trong khi đó, băng trên đất liền tan chảy góp phần đẩy mực nước biển dâng cao, đe dọa các thành phố ven biển và vùng trũng thấp.

Một nguy cơ khác đến từ đất đóng băng vĩnh cửu, nơi lưu trữ lượng lớn vật chất hữu cơ. Khi lớp đất này tan ra, vật chất hữu cơ phân hủy có thể giải phóng CO₂ và methane, hai loại khí nhà kính khiến Trái Đất tiếp tục nóng lên.

Đặc biệt, những tổn thất đối với hệ thống băng tuyết có thể không được khắc phục hoàn toàn ngay cả khi thế giới thành công trong việc giảm nhiệt độ toàn cầu.

Báo cáo State of the Cryosphere 2026: The Cost of Overshoot do Sáng kiến Khí hậu Băng quyển Quốc tế (ICCI) công bố đầu tháng đã cảnh báo việc nhiệt độ toàn cầu tạm thời vượt ngưỡng tăng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp có thể gây ra những thiệt hại lâu dài, trong đó một số không thể đảo ngược.

Nguyên nhân là các khối băng lớn phản ứng rất chậm với biến đổi nhiệt độ. Một số có thể tiếp tục tan chảy trong hàng thế kỷ, thậm chí hàng nghìn năm, dù nhiệt độ toàn cầu đã giảm.

Các nhà khoa học nhận định ngay cả mục tiêu hạn chế mức tăng nhiệt ở 1,5°C cũng chưa chắc đủ an toàn cho hệ thống băng tuyết. Về dài hạn, mức tăng nhiệt gần 1°C hoặc thấp hơn được cho là an toàn hơn.

Trước những nguy cơ này, nhóm nghiên cứu kêu gọi cắt giảm khí thải nhà kính, hạn chế phát thải carbon đen từ muội than và giảm các hoạt động gây tổn hại đến những vùng băng tuyết nhạy cảm.

Thông điệp được các nhà khoa học nhấn mạnh là việc giảm nhiệt độ trong tương lai không đồng nghĩa mọi tổn thất do biến đổi khí hậu đều có thể phục hồi. Với những khối băng đã mất, hậu quả có thể kéo dài vượt xa vòng đời của nhiều thế hệ con người.

Quang Anh - nguoiquansat.vn

Theo Kiến thức đầu tư | 2026-11-17 11:24