Bộ trưởng Y tế: 'Bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học sẽ được đưa thành chương riêng biệt để quản lý'

Từ đầu năm đến nay, cả nước đã ghi nhận 36 vụ ngộ độc thực phẩm, tăng 20 vụ so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, có tới 9 vụ quy mô lớn với hơn 30 người mắc, chiếm 25%, cho thấy mức độ nghiêm trọng và nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe cộng đồng.

Đây là thông tin được Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan đưa ra tại Lễ phát động “Tháng hành động vì an toàn thực phẩm” năm 2026 với chủ đề “Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố”, diễn ra ngày 16/4.

Cũng theo bà Lan, các vụ ngộ độc chủ yếu tập trung ở bếp ăn tập thể, trường học và thức ăn đường phố. Nguyên nhân chủ yếu do sai sót trong khâu sơ chế, bảo quản, nguồn gốc nguyên liệu không đảm bảo. Việc kiểm soát các hộ kinh doanh cá thể, thức ăn đường phố và các sàn thương mại điện tử nhỏ lẻ đang tiềm ẩn nhiều rủi ro do tính chất phân tán, khó truy xuất nguồn gốc, dẫn đến không kịp thời ngăn chặn số người mắc gia tăng.

Trước thực tế này, Bộ trưởng Y tế cho biết, dự kiến sẽ trình Quốc hội vào kỳ họp thứ 2 tháng 10 tới dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi. Trong đó, vấn đề thức ăn đường phố, bếp ăn tập thể và bếp ăn trường học sẽ được đưa thành một chương riêng biệt để quản lý hiệu quả hơn.

Thực tế các vụ việc gần đây cho thấy nhận định này không mang tính cảnh báo chung chung mà xuất phát từ những sự cố cụ thể. Điển hình là vụ nghi ngộ độc thực phẩm tại Trường Tiểu học Bình Quới Tây (TP HCM), khi số ca nhập viện liên tục tăng, lên tới hơn 200 học sinh.

Giám đốc Sở Y tế TP HCM Tăng Chí Thượng cho biết kết quả xét nghiệm trên các mẫu bệnh phẩm củng cố kết luận Salmonella là tác nhân gây ra vụ ngộ độc. Trước đó, kết quả cấy phân tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định ghi nhận 17 mẫu dương tính với vi khuẩn này.

Salmonella là tác nhân phổ biến gây nhiễm khuẩn tiêu hóa, thường khởi phát sau 16-48 giờ với các triệu chứng như tiêu chảy, đau bụng, sốt, buồn nôn và mệt mỏi.

Không chỉ dừng lại ở một sự cố đơn lẻ, vấn đề an toàn thực phẩm trong trường học còn bộc lộ nhiều lỗ hổng trong khâu quản lý và giám sát. Ngay sau vụ việc tại Trường Tiểu học Bình Quới Tây, Sở An toàn thực phẩm TP HCM đã yêu cầu 317 đơn vị cung cấp suất ăn học đường ký cam kết đảm bảo chất lượng.

Đề cập những sự cố này tại lễ ký kết diễn ra sáng 14/4, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm Phạm Khánh Phong Lan đánh giá quá trình cung cấp bữa ăn cho khoảng 3.500 trường học trên địa bàn hiện nay chưa an toàn tuyệt đối, dù các doanh nghiệp đều vượt qua khâu thẩm định.

Điểm nghẽn lớn nằm ở thực tế kiểm tra chủ yếu theo kế hoạch, có báo trước nên khó phát hiện vi phạm thực tế.

Chính vì vậy, Sở An toàn thực phẩm TP HCM đang kiến nghị sửa luật theo hướng tăng cường thanh tra đột xuất, đồng thời đề xuất mức xử phạt nghiêm khắc, tối thiểu từ 100 triệu đồng và có thể xử lý hình sự nếu gây hậu quả lớn.

Trong khi đó, một vụ việc khác tại Trường Mầm non Hòa Bình (Thái Nguyên) tiếp tục cho thấy những lỗ hổng nghiêm trọng trong kiểm soát thực tế.

Từ nghi ngại ban đầu, hơn 100 phụ huynh đã tự mang mẫu thực phẩm từ bếp ăn của nhà trường đi xét nghiệm và phát hiện dấu hiệu nhiễm vi khuẩn E.coli cùng nguy cơ liên quan đến dịch tả lợn châu Phi.

Trong bối cảnh đó, chương trình Tiêu điểm - Bữa ăn học đường: Nỗi lo chưa nguôi của VTV đã vào cuộc, lần theo nguồn cung cấp thực phẩm cho nhà trường.

Cơ sở “Ẩm thực Nguyễn Văn Thành” - đơn vị chịu trách nhiệm cung cấp suất ăn nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý. Trước ống kính, ông Nguyễn Văn Thành vẫn khẳng định sự "uy tín" và "đặc thù nghề nghiệp" của mình. Thế nhưng, những gì phóng viên ghi nhận tại khu vực chế biến lại khiến dư luận không khỏi giật mình: mèo xuất hiện trong khu bếp, khay thức ăn đặt cạnh chậu vệ sinh phân mèo, tủ đông có ruồi, thực phẩm chín và sống để lẫn lộn.

Chủ cơ sở này sau đó đã bị xử phạt 22,5 triệu đồng, song vụ việc đặt ra câu hỏi lớn về hiệu quả kiểm soát từ hồ sơ đến thực tế vận hành.

Từ những vụ việc cụ thể, có thể thấy rủi ro an toàn thực phẩm không chỉ nằm ở khâu nguyên liệu mà trải dài trên toàn bộ chuỗi từ sản xuất, vận chuyển đến chế biến và phân phối. Đặc biệt, với nhóm đối tượng là học sinh, mọi sai sót dù nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả lớn và lâu dài.

Đây cũng là lý do Bộ Y tế nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý, kết hợp với tăng cường thanh tra, minh bạch thông tin vi phạm và ứng dụng công nghệ để kiểm soát theo chuỗi giá trị.

Thông điệp của Tháng hành động năm nay - “Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố” - không chỉ dừng ở tuyên truyền mà đi kèm yêu cầu xử lý nghiêm vi phạm, không có vùng cấm. Khi các lỗ hổng đã được chỉ ra rõ ràng, việc sửa luật và siết quản lý không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Theo kế hoạch, ngay sau lễ phát động, các đoàn kiểm tra liên ngành sẽ đồng loạt ra quân từ ngày 15/4 đến 15/5/2026, tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ cao như bếp ăn tập thể, khu công nghiệp, trường học, cơ sở cung cấp suất ăn sẵn và thức ăn đường phố.

Nội dung kiểm tra được triển khai toàn diện, từ điều kiện pháp lý đến thực tế hoạt động như giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm; Hồ sơ công bố, kiểm nghiệm sản phẩm; Điều kiện cơ sở vật chất, con người; Truy xuất nguồn gốc thực phẩm; Hoạt động quảng cáo, ghi nhãn.

Các đoàn kiểm tra cũng sẽ tiến hành lấy mẫu kiểm nghiệm khi cần thiết và xử lý nghiêm các vi phạm, không để thực phẩm không bảo đảm an toàn lưu thông trên thị trường.