Cao tốc 44.000 tỷ đi xuyên Đồng bằng sông Cửu Long đối diện khó khăn lớn sau 3 năm triển khai

Dự án cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn 1 đang bước vào giai đoạn tăng tốc thi công, song áp lực thiếu hụt vật liệu san lấp và đá xây dựng tiếp tục trở thành "nút thắt" lớn nhất đe dọa tiến độ toàn tuyến.

Dự án cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn 1 có tổng chiều dài khoảng 188km, tổng mức đầu tư hơn 44.690 tỷ đồng. Tuyến được phân kỳ đầu tư 4 làn xe với tốc độ thiết kế 100km/h, đóng vai trò kết nối khu vực biên giới Tây Nam với hệ thống cảng biển Trần Đề cùng các trục giao thông chiến lược tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Riêng đoạn qua địa bàn TP Cần Thơ được triển khai thông qua 3 dự án thành phần gồm DATP 2, 3 và 4 với tổng chiều dài khoảng 132,47km, tổng vốn đầu tư hơn 31.000 tỷ đồng.

Theo báo cáo cập nhật tháng 5/2026 của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và nông nghiệp TP. Cần Thơ, tổng giá trị khối lượng thực hiện của 11 gói thầu xây lắp thuộc 3 dự án thành phần sau 3 năm triển khai hiện đạt khoảng 11.249 tỷ đồng trên tổng giá trị hợp đồng gần 19.791 tỷ đồng, tương ứng khoảng 56,84%.

So với thời điểm tháng 3/2026, tiến độ thi công chỉ tăng thêm hơn 3 điểm phần trăm, cho thấy áp lực ngày càng lớn trong giai đoạn nước rút.

Trong ba dự án thành phần, DATP 3 đang có tiến độ khả quan nhất khi đạt khoảng 60,5% giá trị hợp đồng. Nhiều hạng mục cầu đã bước vào giai đoạn hoàn thiện kết cấu phần trên, đồng thời một số đoạn tuyến bắt đầu triển khai cấp phối đá dăm và thi công các lớp mặt đường đầu tiên.

DATP 2 hiện đạt khoảng 57,88% giá trị hợp đồng. Trong khi đó, DATP 4 - dự án thành phần có quy mô lớn nhất mới đạt khoảng 53,58%, thấp nhất toàn tuyến.

Đây cũng là đoạn tuyến chịu áp lực lớn nhất về nguồn cát san lấp phục vụ thi công nền đường. DATP 4 gồm 4 gói thầu xây lắp quy mô lớn với tổng giá trị hơn 9.000 tỷ đồng, quy tụ nhiều doanh nghiệp xây dựng lớn tham gia thi công như Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 5, Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn, Tổng công ty Thành An, Tổng công ty Xây dựng số 1, Trung Nam, Vinaconex, Đạt Phương…

Theo tính toán của chủ đầu tư, tổng nhu cầu cát san lấp cho 3 dự án thành phần hiện khoảng 16,649 triệu m3, trong khi khối lượng đã đưa về công trường mới đạt khoảng 10,579 triệu m3.

Riêng DATP 4 cần khoảng 8,1 triệu m3 cát nhưng mới huy động được khoảng 3,68 triệu m3. Để đáp ứng tiến độ, dự án cần bổ sung thêm khoảng 3,44 triệu m3 cát trước tháng 8/2026, tương đương khoảng 30.000m3/ngày.

Không chỉ thiếu hụt về sản lượng, chất lượng vật liệu cũng là bài toán nan giải. Theo phản ánh của các nhà thầu, một số nguồn cát có nhiều tạp chất, không đạt yêu cầu kỹ thuật nên phải tạm ngừng tiếp nhận. Một số mỏ khác lại phải dừng khai thác do nguy cơ sạt lở hoặc chưa hoàn tất thủ tục gia hạn giấy phép.

Trước tình trạng thiếu hụt kéo dài, chủ đầu tư đang nghiên cứu phương án sử dụng cát thương mại để bù đắp phần còn thiếu. Tuy nhiên, giá cát thương mại hiện cao hơn khoảng 123.000 đồng/m3 so với đơn giá trong dự toán.

Nếu sử dụng cho toàn bộ khối lượng thiếu hụt khoảng 2,5 triệu m3, tổng chi phí phát sinh có thể lên tới hơn 300 tỷ đồng, kéo theo nguy cơ đội vốn dự án.

Liên quan vấn đề này, ông Nguyễn Hoàng Anh - Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ cho rằng, việc chuyển sang dùng cát thương mại cần được cân nhắc kỹ do liên quan đến nguồn cung, giá thành và cơ sở giải trình với các cơ quan thanh tra, kiểm tra.

Ngoài cát san lấp, nguồn đá xây dựng phục vụ dự án cũng đang thiếu hụt nghiêm trọng. Tổng nhu cầu đá cho 3 dự án thành phần khoảng 4,176 triệu m3 nhưng lượng vật liệu đã tập kết mới đạt chưa đến 0,9 triệu m3.

Trong bối cảnh nhiều địa phương ưu tiên nguồn đá cho các dự án nội tỉnh, các nhà thầu buộc phải tính đến phương án mua đá thương mại từ Đồng Nai và khu vực Đông Nam Bộ dù chi phí vận chuyển rất cao.

Không chỉ áp lực vật liệu, biến động giá nhiên liệu cũng đang khiến chi phí thi công tăng mạnh. Đại diện Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn cho biết giá xăng dầu leo thang đã kéo theo chi phí vận hành thiết bị, vận chuyển vật liệu và tổ chức thi công tăng đáng kể.

Theo lãnh đạo TP. Cần Thơ, mục tiêu đặt ra là đến giữa năm 2027 dự án cơ bản hoàn thành và đưa vào khai thác cuối năm 2027. Tuy nhiên, quỹ thời gian còn lại không nhiều trong khi nhiều hạng mục vẫn phụ thuộc lớn vào tiến độ huy động vật liệu. Hiện Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và nông nghiệp TP. Cần Thơ đã tiếp tục kiến nghị các địa phương tại Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ hỗ trợ bổ sung nguồn cát, đá xây dựng, đồng thời đẩy nhanh thủ tục nâng công suất khai thác và cấp phép mỏ mới nhằm tháo gỡ áp lực vật liệu cho dự án trong giai đoạn nước rút.