Chi 100.000 tỷ đồng làm siêu dự án, cuộn thép đầu tiên từ nhà máy của đại gia Ninh Bình có nguy cơ gặp khó

Cục Phòng vệ Thương mại (Bộ Công Thương) vừa phát đi thông báo cho biết Ma-rốc tiếp tục gia hạn biện pháp tự vệ đối với sản phẩm thép cuộn cán nóng (HRC) nhập khẩu. Động thái này được đánh giá có thể tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp thép Việt Nam trong thời gian tới.

Cụ thể, sản phẩm bị áp dụng là thép cán nóng dạng cuộn hoặc không ở dạng cuộn, thuộc các mã HS như: 72.08; 72.11.13; 72.11.14; 72.11.19; 72.25.30; 72.25.40; 72.26.20.00.11; 72.26.20.00.20; 72.26.20.00.51; 72.26.20.00.52; 72.26.20.00.59; 72.26.91 và 72.26.99.80.00. Theo đó, mức thuế tự vệ bổ sung hiện hành được duy trì ở mức 19% tính trên trị giá hàng hóa.

Nếu được chính thức công bố trên Công báo của Ma-rốc, biện pháp gia hạn dự kiến sẽ có hiệu lực từ ngày 19/6/2026 và kéo dài trong 3 năm, đến ngày 18/6/2029. Trước đó, biện pháp này đã được áp dụng lần đầu từ năm 2020, sau đó gia hạn một lần vào năm 2023 và nay tiếp tục được đề xuất kéo dài thêm.

Theo cơ quan điều tra của Ma-rốc, việc duy trì biện pháp tự vệ là cần thiết nhằm ngăn ngừa hoặc khắc phục thiệt hại nghiêm trọng đối với ngành sản xuất thép HRC trong nước. Trong quá trình rà soát, nước này đã đánh giá tổng thể các yếu tố như diễn biến nhập khẩu, tình hình tài chính của doanh nghiệp nội địa, cũng như nguy cơ gia tăng nhập khẩu nếu biện pháp bị dỡ bỏ.

Đáng chú ý, trong danh sách các quốc gia đang phát triển được loại trừ khỏi biện pháp theo Điều 9.1 của Hiệp định Tự vệ WTO, Ma-rốc đã nêu tên nhiều nước ASEAN như Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore và Thái Lan. Tuy nhiên, Việt Nam không nằm trong danh sách này.

Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu thép cán nóng sang thị trường Ma-rốc sẽ tiếp tục chịu mức thuế tự vệ 19%. Cục Phòng vệ Thương mại khuyến nghị doanh nghiệp cần thận trọng, đặc biệt với các sản phẩm có mã HS, mô tả kỹ thuật thuộc phạm vi áp dụng, nhằm hạn chế rủi ro trong giao dịch thương mại.

Không chỉ tại Ma-rốc, thép cán nóng của Việt Nam thời gian qua liên tục đối mặt với các cuộc điều tra và áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại từ nhiều thị trường lớn. Điển hình, Ủy ban châu Âu đã áp thuế chống bán phá giá 12,1% đối với một số doanh nghiệp, trong đó có Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh, trong khi CTCP Thép Hòa Phát Dung Quất được hưởng mức thuế 0%.

Tương tự, vào tháng 11/2025, Bộ Tài chính Ấn Độ cũng áp thuế chống bán phá giá đối với thép HRC từ Việt Nam trong thời hạn 5 năm, với mức phổ biến lên tới 121,55 USD/tấn. Tuy nhiên, Hòa Phát Dung Quất tiếp tục là trường hợp ngoại lệ khi không bị áp thuế do không có bằng chứng bán phá giá.

Ở trong nước, thị trường thép cán nóng hiện vẫn do hai “trụ cột” chính là Tập đoàn Hòa Phát (HoSE: HPG) và Formosa Hà Tĩnh chi phối. Tuy nhiên, cục diện này đang dần thay đổi khi xuất hiện thêm các “tân binh” quy mô lớn như Tập đoàn Xuân Thiện và VinMetal (thuộc Tập đoàn Vingroup, mã: VIC).

Đáng chú ý, giữa năm 2025, Xuân Thiện đã khởi công tổ hợp Thép Xanh tại Nam Định (cũ) với tổng vốn đầu tư gần 100.000 tỷ đồng. Theo kế hoạch, dự án sẽ cho ra sản phẩm đầu tiên vào tháng 6/2028 và hoàn thành toàn bộ vào năm 2030.

Khi đi vào vận hành, tổ hợp này dự kiến cung cấp khoảng 9,5 triệu tấn thép mỗi năm, trong đó riêng thép cuộn cán nóng chiếm tới 7,5 triệu tấn. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, đầu ra của dự án được dự báo sẽ đối mặt với nhiều thách thức.