Chính sách mới cho đường sắt tốc độ cao 67 tỷ USD: Hòa Phát (HPG) gần như độc chiếm thép ray, Trung Quốc khó có cửa vào

Đầu năm 2026, Chính phủ chính thức ban hành Nghị định số 4/2026/NĐ-CP, quy định việc giao nhiệm vụ, đặt hàng và tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp Việt Nam cung cấp dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt, trong đó có mặt hàng ray thép. Trong bối cảnh dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam (vốn đầu tư 67 tỷ USD) đang được thúc đẩy, nghị định này nhanh chóng thu hút sự quan tâm của thị trường khi được xem là “tấm vé thông hành” cho các doanh nghiệp nội địa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng hạ tầng quốc gia.

Trao đổi với chúng tôi, chuyên gia Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) nhận định, Nghị định 4/2026/NĐ-CP đang tạo ra lợi thế mang tính cấu trúc cho Tập đoàn Hòa Phát (HoSE: HPG), đặc biệt ở hạng mục cung cấp thép ray cho đường sắt tốc độ cao.

Theo chuyên gia, điểm then chốt của nghị định nằm ở nguyên tắc ưu tiên sử dụng sản phẩm công nghiệp đường sắt do doanh nghiệp trong nước sản xuất, với điều kiện đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật. Đây thực chất là một “rào cản kỹ thuật mềm”, giúp bảo vệ thị phần nội địa trước sự cạnh tranh về giá từ các nhà cung cấp nước ngoài.

Tính đến thời điểm hiện tại, Hòa Phát là doanh nghiệp Việt Nam duy nhất có lộ trình đầu tư công nghệ và dây chuyền sản xuất thép ray chuyên dụng, được triển khai tại nhà máy ở Quảng Ngãi. Điều này đồng nghĩa, nếu sản phẩm đáp ứng yêu cầu nghiệm thu, HPG gần như nắm giữ vị thế độc quyền ở phân khúc thép ray trong nước, qua đó tránh được áp lực cạnh tranh trực diện với các nhà sản xuất thép quốc tế, đặc biệt là từ Trung Quốc.

Một lợi thế khác được chuyên gia VDSC nhấn mạnh là cơ chế đặt hàng thay vì đấu thầu truyền thống. Với cơ chế này, Hòa Phát có thể ký kết các hợp đồng bao tiêu dài hạn, khối lượng lớn, giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch đầu tư và sản xuất. Về mặt giá bán, thay vì phải chấp nhận giảm biên lợi nhuận để thắng thầu, cơ chế đặt hàng thường gắn với công thức xác định giá dựa trên chi phí sản xuất cộng biên lợi nhuận định mức, qua đó giảm đáng kể rủi ro biến động giá thép và nguyên vật liệu đầu vào trên thị trường thế giới.

Đáng chú ý, Hòa Phát đã đi trước một bước khi chủ động khởi công nhà máy sản xuất ray thép đường sắt tại Quảng Ngãi, dù đến nay vẫn chưa nhận được đơn đặt hàng chính thức nào. Dự án có quy mô khoảng 18ha, tổng vốn đầu tư ước tính 10.000 tỷ đồng, công suất thiết kế 700.000 tấn/năm. Theo kế hoạch, sau khoảng 20 tháng thi công, những sản phẩm ray đường sắt tốc độ cao đầu tiên sẽ được đưa ra thị trường vào quý I/2027.

Theo đánh giá của chuyên gia, đây là bước đi mang tính chiến lược dài hạn, thể hiện tinh thần chủ động của doanh nghiệp tư nhân trong việc đón đầu chính sách và tham gia phát triển hạ tầng quốc gia. Quan trọng hơn, dự án này còn đặt nền móng cho việc hình thành chuỗi cung ứng công nghiệp đường sắt nội địa, qua đó giảm phụ thuộc nhập khẩu.