Chuyên gia cảnh báo ‘hiệu ứng dây chuyền’: Xăng tăng có thể đẩy CPI 1–2%

Diễn biến leo thang của xung đột tại Trung Đông đang khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh. Giá dầu thế giới đã có thời điểm vượt 100 USD/thùng – mức cao nhất trong nhiều năm, làm dấy lên lo ngại về áp lực lạm phát mới đối với nhiều nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.

Chia sẻ tại talkshow "Giá dầu tăng, lạm phát sẽ ra sao?", ông Nguyễn Minh Tuấn - Tổng giám đốc AFA Capital, cho biết ngay từ đầu năm, trong các báo cáo gửi khách hàng, đơn vị này đã xây dựng các kịch bản dựa trên diễn biến địa chính trị.

Theo ông Tuấn, kịch bản được đánh giá có khả năng cao là xung đột kéo dài nhưng chủ yếu trong phạm vi khu vực, chưa lan rộng thành một cuộc chiến quy mô toàn cầu.

“Nhà đầu tư tất nhiên đều mong kịch bản tốt nhất là xung đột sớm chấm dứt. Tuy nhiên, kịch bản cuộc chiến kéo dài trong khu vực vẫn là điều cần tính đến khi xây dựng chiến lược đầu tư”, ông nói.

Xăng tăng 10% có thể khiến CPI tăng khoảng 1%

Theo phân tích của chuyên gia này, căng thẳng địa chính trị đã nhanh chóng phản ánh vào giá năng lượng, kéo theo đà tăng của giá xăng dầu trong nước.

Trong kỳ điều chỉnh gần đây, giá xăng RON92 tăng gần 10%, RON95 tăng khoảng 10,8%, trong khi dầu diesel tăng tới khoảng 20% và dầu hỏa tăng trên 30%.

“Xăng là mặt hàng được sử dụng rộng rãi trong đời sống và sản xuất. Khi giá nhiên liệu tăng nhanh, tác động lan tỏa tới nền kinh tế là rất rõ ràng”, ông Tuấn nhận định.

Ông cũng cho rằng mức lạm phát thấp của năm trước phần nào đến từ việc giá xăng dầu duy trì ở mức nền thấp.

“Năm ngoái nhiều người nói lạm phát chỉ khoảng 3%, nhưng thực tế giá vàng và USD đã tăng rất mạnh. CPI thấp một phần vì giá xăng đang ở mức nền thấp. Nếu năm nay giá xăng tăng cao, bức tranh lạm phát có thể thay đổi đáng kể”, ông phân tích.

Theo ông Tuấn, trong rổ tính chỉ số giá tiêu dùng của Việt Nam, nhóm giao thông chiếm gần 10% trọng số. Do đó, biến động giá xăng dầu có ảnh hưởng trực tiếp đến CPI.

“Nếu giá xăng dầu tăng khoảng 10%, tác động trực tiếp có thể khiến CPI tăng khoảng 1%. Trong trường hợp giá xăng dầu tăng khoảng 20%, áp lực lên CPI có thể lên tới 1–2% trong các tháng tiếp theo”, ông cho biết.

Không chỉ dừng ở nhóm giao thông, giá xăng dầu còn tác động lan tỏa tới nhiều lĩnh vực khác như sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, logistics và dịch vụ.

Theo ông Tuấn, đây là hiệu ứng chi phí đẩy khi chi phí năng lượng tăng, chi phí sản xuất tăng và cuối cùng được chuyển vào giá bán hàng hóa và dịch vụ.

Lạm phát có thể tác động đến chính sách lãi suất

Chuyên gia của AFA Capital cho rằng kịch bản lạm phát của năm 2026 sẽ phụ thuộc rất lớn vào diễn biến của giá dầu.

Theo các kịch bản được xây dựng, lạm phát có thể dao động quanh các mức 3,6%, 4,1% hoặc 4,6%. Trong đó, mức 4,1% được xem là kịch bản cơ sở, còn 4,6% là kịch bản vượt mục tiêu kiểm soát.

Dữ liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng cho thấy mục tiêu kiểm soát lạm phát hiện được đặt trong khoảng 4–4,5%.

“Chính sách tiền tệ có thể phải thay đổi nếu lạm phát dịch chuyển từ kịch bản cơ sở sang kịch bản cao”, ông Tuấn nhận định.

Theo ông, khi lạm phát tăng cao, lãi suất cũng sẽ chịu áp lực tăng.

“Nhà đầu tư luôn yêu cầu mức lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro lạm phát. Vì vậy, lạm phát có thể trở thành yếu tố buộc chính sách tiền tệ phải điều chỉnh”, ông phân tích.

Cũng theo ông Tuấn, trong bối cảnh Việt Nam bước vào chu kỳ tăng trưởng mới và kỳ vọng chính sách tiền tệ tiếp tục hỗ trợ nền kinh tế, lạm phát có thể trở thành yếu tố buộc chính sách phải dừng nới lỏng.

“Yếu tố duy nhất có thể khiến chính sách tiền tệ mở rộng phải dừng lại chính là lạm phát”, ông nói.

Ngoài tác động đến lạm phát, các cú sốc năng lượng và căng thẳng địa chính trị còn có thể ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế.

Ông Tuấn cho hay, một số tuyến bay quốc tế đã phải thay đổi lộ trình do các khu vực xung đột trở thành vùng cấm bay, làm tăng chi phí vận tải và ảnh hưởng tới hoạt động du lịch, thương mại.

“Tác động của những biến động địa chính trị không chỉ diễn ra ngay lập tức mà còn có thể kéo dài trong trung và dài hạn”, ông nhận định.

Dù vậy, chuyên gia này bày tỏ kỳ vọng các bên sẽ sớm đạt được giải pháp ngoại giao để ổn định thị trường năng lượng toàn cầu, qua đó giúp giá dầu quay trở lại vùng ổn định hơn và giảm bớt áp lực lạm phát đối với các nền kinh tế.