Chuyên gia: Kênh trái phiếu và chứng khoán cần thêm chiều sâu để doanh nghiệp huy động vốn

Ngày 20/5, tại Diễn đàn “Tài chính 2026: Khơi thông dòng vốn, kết nối đa kênh” do VCCI phối hợp tổ chức, ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch VCCI - cho biết báo cáo kinh tế tư nhân 2025 cho thấy cộng đồng doanh nghiệp vẫn đối mặt nhiều điểm nghẽn đáng lo ngại, từ khó khăn trong tìm kiếm khách hàng đến việc tiếp cận vốn còn phụ thuộc lớn vào tài sản thế chấp và các yêu cầu bảo đảm ngày càng chặt chẽ từ hệ thống ngân hàng.

“Các kênh dẫn vốn như trái phiếu doanh nghiệp hay thị trường chứng khoán dù đã trải qua quá trình tái cấu trúc và minh bạch hóa nhưng vẫn cần thêm chiều sâu để trở thành bệ đỡ cho doanh nghiệp. Trong khi đó, các nguồn vốn mới như tài chính xanh, tài chính khí hậu quốc tế hay quỹ đầu tư tư nhân vẫn khó tiếp cận đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa do rào cản kỹ thuật cao”, ông Phòng phân tích.

Ông Nguyễn Phi Lân - Vụ trưởng Vụ Dự báo Thống kê, Ổn định tiền tệ tài chính thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam - nhận định nền kinh tế vẫn chịu nhiều sức ép từ giá năng lượng thế giới tăng mạnh, áp lực tỷ giá, mặt bằng lãi suất quốc tế duy trì ở mức cao cùng chi phí vốn và logistics leo thang. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt ở các ngành phụ thuộc nhu cầu toàn cầu, vẫn gặp khó khăn trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ theo hướng chủ động và linh hoạt nhằm kiểm soát lạm phát, hỗ trợ tăng trưởng. Tính đến ngày 20/4, lãi suất cho vay bình quân đối với các khoản vay phát sinh mới ở mức 8,38%/năm, giảm 0,44 điểm phần trăm so với cuối năm 2025.

Tuy nhiên, theo kết quả khảo sát xu hướng kinh doanh quý I/2026 của các tổ chức tín dụng, nhiều ngân hàng đang lo ngại nguy cơ nợ xấu gia tăng trong bối cảnh chi phí vốn tăng, khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp còn yếu và môi trường kinh doanh quốc tế tiềm ẩn nhiều bất định. Bên cạnh đó, áp lực cạnh tranh huy động vốn và biến động tỷ giá có thể khiến mặt bằng lãi suất huy động tăng trở lại, từ đó ảnh hưởng đến khả năng duy trì lãi suất cho vay thấp như giai đoạn trước.

Áp lực với hệ thống tài chính - ngân hàng cũng gia tăng khi khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn tiếp tục nới rộng. Theo ông Lân, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam hiện ở mức khoảng 145% - cao hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực - phản ánh mức độ phụ thuộc lớn của nền kinh tế vào vốn vay ngân hàng.

Trong bối cảnh đó, các mô hình trung tâm tài chính quốc tế cùng các công cụ tài chính mới nổi được kỳ vọng sẽ trở thành kênh dẫn vốn bổ sung cho nền kinh tế.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. HCM - cho rằng mục tiêu duy trì tăng trưởng hai con số đến năm 2045 sẽ kéo theo nhu cầu vốn rất lớn trong khoảng 20 năm tới, trong khi hệ thống ngân hàng nội địa hiện vẫn đang gánh phần lớn nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Theo các chuyên gia, việc phát triển trung tâm tài chính quốc tế và đa dạng hóa các công cụ huy động vốn có thể giúp thu hút thêm dòng vốn quốc tế, qua đó giảm áp lực lên hệ thống tín dụng trong nước.

Trước đó, tại Hội nghị phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam 2026 diễn ra ngày 20/3, Bộ trưởng Bộ Tài chính khi đó là Nguyễn Văn Thắng cho rằng thị trường chứng khoán ngày càng khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế, góp phần thúc đẩy cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước, nâng cao tính minh bạch và cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng chỉ ra nhiều “điểm nghẽn” mang tính cấu trúc của thị trường như quy mô chưa tương xứng tiềm năng nền kinh tế, cơ cấu nhà đầu tư thiếu bền vững khi dòng vốn dài hạn và nhà đầu tư tổ chức còn hạn chế, chất lượng quản trị doanh nghiệp chưa đồng đều và khả năng hấp thụ các dòng vốn lớn vẫn còn thấp.

Theo Bộ trưởng, đây là những vấn đề cần sớm tháo gỡ nếu thị trường chứng khoán muốn đảm nhận vai trò lớn hơn trong giai đoạn phát triển mới.