Có bao nhiêu thịt ‘gắn mác’ CP, Vissan ngoài chợ thực chất là heo của thương lái?

Từ chuỗi 3F khép kín đến ma trận "thương lái quyết định"

Tại Tọa đàm góp ý sửa đổi Luật An toàn thực phẩm mới đây, nhìn từ góc độ quản lý, bà Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, đã thẳng thắn chỉ ra những góc khuất trần trụi trong chuỗi cung ứng thịt hiện nay.

Những doanh nghiệp lớn như CP có một lợi thế tuyệt đối là kiểm soát được toàn bộ vòng đời của vật nuôi, từ thức ăn, chăn nuôi cho đến khi xuất xưởng. Nếu quy trình này đi thẳng từ nhà máy vào hệ thống siêu thị hiện đại, được đóng hộp, dán tem nhãn riêng biệt theo từng chủng loại thì câu chuyện truy xuất nguồn gốc vô cùng đơn giản.

Thế nhưng, siêu thị không phải là toàn bộ thị trường. Hơn một nửa lượng thịt tiêu thụ mỗi ngày vẫn đang vận hành qua các kênh truyền thống, nơi mà nguồn gốc không đến từ các trang trại lớn khép kín mà do thương lái quyết định.

"Bây giờ người ta lùa ra một đàn heo như vậy thì đôi khi cái vòng nhận diện truy xuất là đeo từ cái khúc mà thương lái đi mua về, chứ còn cái khúc nuôi đằng trước liệu lấy được hay không?", bà Phạm Khánh Phong Lan vạch rõ quy trình.

Khi đàn heo (gồm cả heo của các công ty lớn lẫn heo nhỏ lẻ của thương lái) đi vào lò giết mổ, cán bộ thú y kiểm soát, khớp thông tin và bấm vòng nhận diện vào chân heo. Đến cửa chợ đầu mối, mỗi nửa con heo mang hai chiếc vòng truy xuất vẫn đảm bảo an toàn tuyệt đối dưới sự giám sát chặt chẽ của lực lượng chức năng.

Nhưng "cơn ác mộng" quản lý chỉ thực sự bắt đầu khi miếng thịt rời chợ đầu mối để về các sạp chợ dân sinh.

Chiếc vòng truy xuất "bó tay" trước thói quen của bà nội trợ

Sự nhập nhèm bắt đầu xuất hiện ở giai đoạn phân phối nhỏ lẻ. Khi tiểu thương tại các chợ truyền thống mua nguyên nửa con heo về sạp, theo thói quen mua sắm của người Việt, họ sẽ phân tách thành từng phần nhỏ: Nửa ký ba rọi, vài lạng sườn non, thịt nạc dăm...

Một con heo chỉ có tối đa 4 chiếc vòng ở chân, khi băm nhỏ ra thành hàng trăm miếng thịt vụn, chiếc vòng công nghệ hoàn toàn mất đi tính năng định danh.

"Đem về đến chợ truyền thống thì anh cũng cắt ra theo cái thói quen của bà nội trợ... lúc đó làm sao biết được heo nào lấy heo nào nữa. Chúng ta chỉ có một cái vòng, không thể chặt ra bao nhiêu được đưa cho một xấp nhãn... Cho nên chưa giải quyết được cái chỗ này, những cái mà truy xuất nguồn gốc của chúng ta là nó chưa có được hoàn thiện”, bà Lan chỉ rõ.

Đặc thù của thực phẩm là tính đồng nhất rất cao: "Trứng nào cũng là trứng, thịt nào thì cũng là thịt". Bằng mắt thường khó có thể phân biệt được đâu là miếng thịt ba rọi của CP, đâu là của Vissan, và đâu là thịt heo trôi nổi do thương lái gom từ các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ không rõ nguồn gốc. Sự thật chỉ được phơi bày khi bước qua lăng kính của phòng kiểm nghiệm.

Chính lỗ hổng dập nát này đã tạo cơ hội cho việc "gắn mác" trục lợi. Tiểu thương chỉ cần nhập một lượng nhỏ thịt từ các công ty uy tín để lấy danh nghĩa, sau đó trà trộn thịt heo trôi nổi giá rẻ của thương lái vào bán cùng. Người tiêu dùng đi chợ, nghe lời quảng cáo "thịt CP xịn", "thịt Vissan chuẩn" nhưng thực chất đang mua sự may rủi với giá đắt.

Càng nhỏ lẻ thì càng khó kiểm soát. Bên cạnh hệ thống chợ truyền thống đã nâng lên hơn 400 ngôi chợ, TP.HCM và các tỉnh giáp ranh đang tràn ngập các loại chợ tự phát, chợ vỉa hè.

Bà Lan cho hay, thói quen tiện lợi của người dân “xe ngừng là có người chạy tới quăng thực phẩm lên xe", đang vô tình tiếp tay cho chuỗi thực phẩm bẩn. Để rồi, “ngày hôm sau nếu ăn về đau bụng thì cũng không biết bắt đền ai".

Truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ cao, thậm chí là Blockchain, sẽ mãi là câu chuyện nửa vời nếu không giải được bài toán "khúc đuôi" của thị trường.

“Người dân suy cho cùng không quan tâm con heo đó lớn lên ở đâu, họ chỉ cần một câu trả lời duy nhất là nó có an toàn hay không, có chứa chất cấm hay không?", người đứng đầu Sở An toàn thực phẩm TP.HCM nói.