Công ty Trung Quốc rút khỏi mỏ sắt 120 triệu tấn tại Việt Nam, Hòa Phát nhập cuộc giành quyền khai thác

Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên 2026, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hòa Phát (HPG) Trần Đình Long cho biết doanh nghiệp hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu, chiếm trên 90%, trong khi nguồn cung trong nước còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, Hòa Phát đang đẩy mạnh tìm kiếm và mở rộng nguồn quặng trong nước, trong đó đáng chú ý là các mỏ Thạch Khê và Quý Xa. Với mỏ Quý Xa, doanh nghiệp tham gia dưới hình thức công ty cổ phần, song chưa nắm quyền chi phối. Theo ông Long, Hòa Phát kỳ vọng sẽ sớm có kết quả cụ thể về việc khai thác mở này trong thời gian tới, đồng thời tiếp tục tìm kiếm thêm các mỏ than và quặng sắt để chủ động nguồn cung.

Mỏ Quý Xa được đánh giá là một trong những mỏ quặng sắt lớn tại Việt Nam với trữ lượng khoảng 120 triệu tấn. Dự án từng được cấp phép khai thác từ năm 2007 cho Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) - liên doanh giữa các doanh nghiệp Việt Nam và Trung Quốc, trong đó Tổng Công ty Thép Việt Nam (VNSTEEL) nắm 46,85% vốn, Công ty Khoáng sản Lào Cai (LAMICO) nắm 8,1% và phía Trung Quốc là Công ty Gang thép Côn Minh (KISC) nắm 45%.

Đến nay, phía đối tác Trung Quốc đã chính thức rút khỏi liên doanh và đơn vị thay thế là CTCP Khai thác và Chế biến Kim loại Thủ đô. Đây là doanh nghiệp do Hòa Phát thành lập vào cuối năm 2025, hiện do ông Trần Văn Nam làm Tổng Giám đốc. Công ty có vốn điều lệ ban đầu 1.200 tỷ đồng, trong đó CTCP Gang thép Hòa Phát nắm 40% vốn, Chủ tịch Trần Đình Long nắm 10%, cùng một số cổ đông khác.

Chỉ vài tháng sau khi thành lập, doanh nghiệp này đã nâng vốn điều lệ lên 3.000 tỷ đồng.

Việc từng bước tham gia khai thác mỏ Quý Xa được kỳ vọng sẽ giúp Hòa Phát chủ động hơn về nguồn nguyên liệu đầu vào, qua đó giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và cải thiện biên lợi nhuận trong dài hạn.

Liên quan tới mỏ sắt này, trong giai đoạn khai thác từ năm 2007 đến 2020, liên doanh Việt - Trung mới chỉ khai thác khoảng 20 triệu tấn quặng, tương đương chưa tới 20% tổng trữ lượng. Tuy nhiên, quá trình triển khai dự án cũng bộc lộ nhiều tồn tại, sai phạm.

Kết luận thanh tra năm 2017 cho thấy một số điều khoản trong điều lệ liên doanh khiến phía Việt Nam gặp khó khăn trong điều hành. Đáng chú ý, quyền xuất khẩu quặng lại thuộc về đối tác Trung Quốc, làm giảm tính chủ động của phía Việt Nam.

Ngoài ra, liên doanh từng bán gần 7 triệu tấn quặng với dấu hiệu vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước, gây thất thoát, lãng phí. Vụ việc sau đó đã bị khởi tố và điều tra các cá nhân liên quan.