Cú sốc ‘thiên nga đen’ khiến VN-Index rơi kỷ lục: Chuyên gia nói gì về nguy cơ call margin diện rộng?

Phiên giao dịch ngày 9/3/2026 ghi nhận cú rơi mạnh ngay từ đầu phiên khiến nhiều nhà đầu tư choáng váng. Chỉ sau ít phút mở cửa, áp lực bán tháo lan rộng trên toàn thị trường với hàng trăm cổ phiếu giảm sàn. Kết phiên, VN-Index giảm kỷ lục hơn 115 điểm (-6,5%), xuống còn 1.652 điểm. Vốn hóa trên HoSE theo đó “bốc hơi” hơn 541.000 tỷ đồng chỉ trong một ngày giao dịch.

Trong bối cảnh thị trường biến động mạnh, nhà đầu tư nên hành động như thế nào? Chúng tôi đã trao đổi với ông Phan Tấn Nhật - Chuyên gia chiến lược thị trường, Trung tâm Phân tích SHS Research và bà Trần Thị Khánh Hiền - Giám đốc Khối Nghiên cứu/Phân tích Chứng khoán MB (MBS) để làm rõ những rủi ro và kịch bản sắp tới.

Cú sốc giá dầu, gợi nhớ “cơn ác mộng” 100 năm trước

Theo bà Khánh Hiền, cú giảm sâu của thị trường trong phiên 9/3 không hoàn toàn bất ngờ khi chứng khoán toàn cầu đã phản ứng tiêu cực ngay từ tuần đầu bùng phát căng thẳng tại Trung Đông. Một số thị trường châu Á thậm chí “rút phích” để kiểm soát biến động. Trong khi đó, chiến sự tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, làm dấy lên lo ngại về an ninh năng lượng toàn cầu.

Giá dầu vì thế tăng vọt lên trên 100 USD/thùng, đi cùng với đó là nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng và chi phí logistics tăng mạnh, làm gia tăng áp lực lạm phát. Những yếu tố này đã khiến tâm lý nhà đầu tư trở nên thận trọng, đồng thời khiến các ngưỡng hỗ trợ kỹ thuật của thị trường nhanh chóng bị xuyên thủng.

Cùng quan điểm, ông Phan Tấn Nhật cho rằng cú tăng sốc của giá dầu đang trở thành yếu tố kích hoạt tâm lý bi quan trên thị trường tài chính. Theo ông Nhật, nếu nguồn cung tiếp tục bị gián đoạn, giá dầu hoàn toàn có thể tiến tới vùng 150 USD/thùng.

Chuyên gia SHS cũng cho biết áp lực giải chấp đã bắt đầu xuất hiện tại một số cổ phiếu, đặc biệt trong nhóm bất động sản trong tuần vừa qua. Nhiều rủi ro đã được SHS cảnh báo trong các báo cáo chiến lược trước đó đang dần hiện hữu. Thậm chí, trong bối cảnh bất ổn lan rộng, tâm lý thị trường toàn cầu đang gợi lại ký ức về những cú sốc lớn trong lịch sử, như cuộc Đại khủng hoảng năm 1929.

Với thị trường Việt Nam, áp lực bán có thể còn tiếp diễn khi nhà đầu tư ưu tiên bảo toàn vốn, trong khi lo ngại suy giảm kinh tế và giải chấp gia tăng.

Rủi ro “call margin” hiện hữu

Theo SHS Research, tổng dư nợ margin toàn thị trường vào cuối năm 2025 ước khoảng 400.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 11,1% vốn hóa thị trường. Đây là mức cao hơn đáng kể so với khoảng 271.000 tỷ đồng ghi nhận vào đầu quý II/2025 - thời điểm VN-Index giảm mạnh 18% do cú sốc “thuế quan” hồi tháng 4/2025.

Vì vậy, trong bối cảnh hiện nay, rủi ro liên quan đến margin được đánh giá ở mức cao. Nếu thị trường tiếp tục giảm sâu, áp lực giải chấp có thể gia tăng, đặc biệt khi cú sốc từ xung đột Mỹ - Iran được xem là yếu tố “bất khả kháng”.

Ở góc nhìn khác, bà Khánh Hiền cho rằng đà giảm mạnh trong thời gian ngắn sẽ tạo áp lực lên các tài khoản sử dụng đòn bẩy cao, nhất là những nhà đầu tư tập trung vào các cổ phiếu biến động mạnh.

Tuy nhiên, chuyên gia MBS cũng lưu ý rằng nguy cơ bán giải chấp diện rộng vẫn cần theo dõi thêm. Thông thường, các công ty chứng khoán đều thiết lập nhiều lớp cảnh báo rủi ro trước khi buộc phải bán giải chấp. Do đó, nếu áp lực margin xuất hiện, quá trình này thường diễn ra theo từng nhịp và phụ thuộc lớn vào diễn biến thị trường trong những phiên tiếp theo.

Theo quan sát của MBS, nhiều nhà đầu tư đã chủ động hạ tỷ trọng margin từ tuần trước. Thanh khoản thị trường tăng mạnh lên hơn 46.000 tỷ đồng (tăng 36%) cho thấy dòng tiền đã có động thái cơ cấu danh mục nhằm giảm rủi ro trước các biến động địa chính trị.

Nhà đầu tư nên làm gì lúc này?

Theo bà Khánh Hiền, các yếu tố chi phối thị trường hiện nay chủ yếu đến từ bên ngoài. Vì vậy, chừng nào chưa xuất hiện tín hiệu ổn định rõ ràng hơn, nhà đầu tư nên ưu tiên bảo toàn vốn và giảm tỷ lệ đòn bẩy về mức an toàn.

Với những nhà đầu tư đang nắm giữ tỷ lệ tiền mặt cao, trong ngắn hạn nên kiên nhẫn quan sát thêm. Trong khi đó, đối với nhà đầu tư dài hạn, các biến cố lớn của thị trường thường mở ra cơ hội tích lũy cổ phiếu chất lượng ở mức định giá hấp dẫn. Tuy nhiên, chiến lược hợp lý là giải ngân từng phần, tránh dồn toàn bộ vốn vào một thời điểm.

Từ góc nhìn của SHS, sự kiện lần này có thể được xem là một “thiên nga đen”, khi các quốc gia xuất khẩu dầu tại Trung Đông tuyên bố tình trạng “bất khả kháng”, cắt giảm sản lượng khai thác và công suất lọc dầu trong bối cảnh xung đột Mỹ - Iran khiến hoạt động vận chuyển năng lượng bị gián đoạn nhiều ngày liên tiếp.

Trong kịch bản thị trường tiếp tục điều chỉnh, VN-Index có thể quay lại kiểm định các vùng giá quan trọng từng hình thành trước đây, bao gồm vùng đỉnh năm 2022.

Với những nhà đầu tư đã quản trị rủi ro tốt, chiến lược phù hợp là tiếp tục quan sát cho tới khi các yếu tố bất định dần lắng xuống. Trong trường hợp vẫn duy trì tỷ trọng tiền mặt cao, nhà đầu tư có thể cân nhắc tìm kiếm cơ hội dài hạn ở các cổ phiếu đầu ngành, đặc biệt là những doanh nghiệp có khả năng thu hút dòng vốn ngoại khi thị trường Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu nâng hạng.