Cùng phân phối xăng dầu, PV Oil lãi lớn, Petrolimex lỗ nặng trước áp lực gần 8.000 tỷ trích lập dự phòng

Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (mã PLX) vừa công bố báo cáo tài chính quý I/2026 với bức tranh trái chiều: Doanh thu thuần tăng mạnh 45% YoY lên 98.724 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận gộp lại giảm nhẹ về khoảng 3.700 tỷ.

Áp lực chi phí tăng cao, trong khi doanh thu tài chính suy giảm, đã kéo doanh nghiệp rơi vào trạng thái lỗ sau thuế 662 tỷ đồng (cùng kỳ lãi 211 tỷ). Đây không chỉ là quý lỗ đầu tiên kể từ quý II/2022 mà còn là mức lỗ sâu nhất trong vòng 6 năm.

Điểm then chốt nằm ở gánh nặng dự phòng gần 8.000 tỷ đồng - yếu tố “ăn mòn” trực tiếp lợi nhuận và dòng tiền. Trong số này, riêng dự phòng giảm giá hàng tồn kho lên tới hơn 6.500 tỷ đồng, tăng gấp hơn 38 lần chỉ sau một quý; phần còn lại gần 1.400 tỷ là dự phòng phải thu ngắn hạn khó đòi.

Quy mô trích lập này tương đương hơn 2 lần lợi nhuận gộp quý, cho thấy mức độ “shock” từ biến động giá dầu đã vượt xa khả năng hấp thụ của hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Theo chia sẻ của Tổng Giám đốc Petrolimex Lưu Văn Tuyển tại ĐHCĐ thường niên 2026, riêng mảng xăng dầu có thể lỗ khoảng 1.000 tỷ đồng trong quý đầu năm. Nguyên nhân xuất phát từ biến động “chưa từng có” của thị trường năng lượng toàn cầu sau khi căng thẳng Trung Đông leo thang.

Giá dầu diesel từng vọt lên 292 USD/thùng trong tháng 3, gần gấp 4 lần so với tháng trước, trước khi nhanh chóng lao dốc về quanh 140 USD/thùng chỉ sau vài tuần. Biến động biên độ lớn trong thời gian ngắn khiến hàng tồn kho nhập ở vùng giá cao nhanh chóng trở nên “đắt đỏ”, buộc doanh nghiệp phải trích lập dự phòng quy mô lớn.

Áp lực càng gia tăng khi chi phí nhập khẩu tăng đột biến. Phụ phí có thời điểm lên tới 30-37 USD/thùng (mức chưa từng xuất hiện trong lịch sử) trong khi giá bán lẻ trong nước chưa phản ánh đầy đủ. Chi phí cho một tàu dầu 40.000 tấn theo đó tăng vọt từ 25-26 triệu USD lên 85-87 triệu USD. Những yếu tố này khiến biên lợi nhuận bị bóp nghẹt, đồng thời kéo theo rủi ro tồn kho khi giá đảo chiều.

Trên bảng cân đối kế toán, Petrolimex vẫn duy trì trạng thái thanh khoản lớn với hơn 10.000 tỷ đồng tiền và tương đương tiền, cùng danh mục đầu tư tài chính hơn 17.600 tỷ. Tuy nhiên, cấu trúc đã có sự dịch chuyển đáng chú ý: Hơn 6.400 tỷ đồng được rút khỏi tiền gửi ngắn hạn và chuyển sang “chứng khoán kinh doanh”, bao gồm chứng chỉ tiền gửi và trái phiếu.

Về bản chất, đây là động thái tối ưu hóa lợi suất trong bối cảnh lãi suất tăng, giúp doanh thu lãi tiền gửi vẫn đạt 260 tỷ đồng, gần tương đương cùng kỳ dù quy mô tiền gửi giảm.

Dù vậy, phần “tối ưu tài chính” này không đủ bù đắp cú sốc từ hoạt động cốt lõi.

Nhìn sâu hơn vào cấu trúc tài sản (nguồn vốn), có thể thấy Petrolimex đang vận hành trong trạng thái đòn bẩy thương mại cao. Hàng tồn kho tăng thêm 22.200 tỷ đồng lên gần 36.300 tỷ, trong khi khoản phải trả ngắn hạn tăng mạnh 34.700 tỷ lên gần 59.000 tỷ đồng. Điều này phản ánh chiến lược tăng mua chịu để tích trữ hàng hóa trong bối cảnh giá biến động, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng rủi ro nếu chu kỳ giá đảo chiều nhanh.

Tương quan trái chiều với OIL và BSR

Đặt cạnh các doanh nghiệp cùng chuỗi như PV Oil hay Lọc hóa dầu Bình Sơn, sự khác biệt trở nên rõ nét. Trong khi PV Oil (một ông lớn mảng phân phối xăng dầu cùng với PLX) báo lãi 572 tỷ đồng - tăng 22 lần và BSR (doanh nghiệp lọc dầu) lãi sau thuế đột biến gần 8.300 tỷ, Petrolimex lại “kẹp” ở vị trí phân phối, chịu độ trễ chính sách giá và áp lực tồn kho lớn hơn.

Đáng chú ý, riêng khoản phải trả ngắn hạn của Petrolimex với BSR đã tăng hơn gấp đôi chỉ trong quý I/2026, lên gần 8.400 tỷ đồng, cho thấy mức độ phụ thuộc vào nguồn cung trong bối cảnh thị trường biến động.

Tổng thể, quý I/2026 của Petrolimex phản ánh một thực tế: Rủi ro lớn nhất không nằm ở doanh thu mà ở chất lượng lợi nhuận. Doanh thu tăng mạnh nhưng không chuyển hóa thành lợi nhuận do bị “bào mòn” bởi chi phí hoạt động, đặc biệt là chi phí dự phòng. Gần 8.000 tỷ đồng trích lập không chỉ là con số kế toán, mà là biểu hiện của việc doanh nghiệp phải “trả giá” cho biến động chu kỳ hàng hóa và độ trễ cơ chế điều hành.

Trên thị trường chứng khoán, cổ phiếu PLX đã phản ánh phần nào áp lực này khi giảm gần 47% từ đầu tháng 3 đến cuối tháng 4/2026 trước khi hồi phục nhẹ 3 phiên gần nhất.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn nằm ở các quý tới: Liệu doanh nghiệp có thể hoàn nhập dự phòng nếu giá dầu ổn định, hay sẽ tiếp tục chịu áp lực nếu biến động còn kéo dài.