Đại biểu Quốc hội cảnh báo nghịch lý đầu tư công: Rót tiền nhiều nhưng nguy cơ lãng phí gia tăng

Thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội chiều 20/4, đại biểu Quốc hội Trần Văn Lâm (Bắc Ninh) cho rằng việc tăng cường tiết kiệm chi ngân sách là cần thiết, song không nên thực hiện một cách máy móc.

Đáng chú ý, ông chỉ ra một nghịch lý: trong nhiều trường hợp, càng gia tăng đầu tư thì nguy cơ lãng phí lại càng lớn nếu nguồn lực không được sử dụng hiệu quả.

Theo đại biểu, thời gian qua Chính phủ đã triển khai nhiều giải pháp nhằm cơ cấu lại ngân sách theo hướng tăng thu, giảm chi thường xuyên để dành nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Tuy nhiên, việc tăng thu cần được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển bền vững. Nếu tăng thu làm suy giảm động lực sản xuất kinh doanh, thu hẹp khu vực kinh tế hoặc ảnh hưởng tới tăng trưởng dài hạn thì cần được xem xét lại.

Ở chiều chi ngân sách, ông Lâm lưu ý chi thường xuyên chủ yếu phục vụ các lĩnh vực nền tảng như y tế, giáo dục, khoa học – công nghệ, vốn có vai trò quyết định tới chất lượng nguồn nhân lực và năng suất lao động.

Nếu chỉ tập trung tăng chi đầu tư mà xem nhẹ các khoản chi này có thể ảnh hưởng tới động lực phát triển bền vững.

Nhấn mạnh yêu cầu tiết kiệm, đại biểu cho rằng vấn đề không nằm ở việc cắt giảm cơ học 5–10% dự toán, mà cần rà soát lại định mức chi tiêu, nâng cao chất lượng lập dự toán sát thực tế. Với chi đầu tư, mục tiêu cốt lõi không phải là giảm quy mô vốn mà là nâng cao hiệu quả sử dụng.

Ông dẫn chứng hệ số ICOR ở mức cao cho thấy hiệu quả đầu tư còn hạn chế, thậm chí có dấu hiệu lãng phí.

“Nếu tiết kiệm chi thường xuyên nhưng lại dồn vốn vào các dự án chậm triển khai, kém hiệu quả hoặc không phát huy công năng sau đầu tư thì mức độ lãng phí còn lớn hơn”, ông Lâm nhấn mạnh.

Từ đó, đại biểu đề xuất cần cải thiện toàn diện các khâu từ lựa chọn dự án, chuẩn bị đầu tư, lập dự toán đến tổ chức thực hiện, giải ngân và quản lý vận hành sau đầu tư.

Nguyên tắc là đầu tư bằng vốn vay phải bảo đảm hiệu quả cao hơn chi phí vốn, đồng thời dự án cần sớm đưa vào khai thác để tạo giá trị thực.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) cho rằng điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở thiếu vốn mà còn ở khâu tổ chức thực hiện.

Tình trạng giải ngân chậm, thủ tục kéo dài, phân bổ nguồn lực dàn trải và năng lực triển khai không đồng đều đang làm giảm hiệu quả đầu tư công.

Ông Sơn đề nghị cần xác định rõ tiêu chí lựa chọn dự án ưu tiên, tập trung vào những dự án có khả năng mở rộng không gian phát triển, giảm chi phí logistics và tăng liên kết vùng.

Đồng thời, cần tăng cường giám sát tiến độ, chất lượng và hiệu quả đầu tư, cũng như cải thiện sự phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương. Đại biểu cũng cảnh báo các rủi ro phổ biến trong đầu tư hạ tầng như chậm tiến độ, vướng giải phóng mặt bằng, thiếu kết nối và đội vốn, khiến hiệu quả tổng thể bị suy giảm.

Bên cạnh đó, hạ tầng năng lượng được xác định là yếu tố then chốt, đòi hỏi Chính phủ có lộ trình rõ ràng để bảo đảm nguồn cung điện, khí và xăng dầu trong bối cảnh nhu cầu tăng cao và thị trường quốc tế biến động.

Theo các đại biểu, tiết kiệm chi ngân sách cần gắn với mục tiêu cao nhất là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, qua đó tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững, thay vì chỉ dừng lại ở các biện pháp cắt giảm mang tính hình thức.