Đại biểu Quốc hội đề nghị kiểm soát chặt giá bán nhà ở xã hội, tránh ưu đãi Nhà nước không đến tay người mua

Chiều 28/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi).

Phát biểu góp ý, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) chỉ ra tình trạng mất cân đối giữa cơ cấu sản phẩm nhà ở và khả năng tiếp cận của người dân.

Theo đại biểu, tại nhiều khu vực, các dự án nhà ở thương mại được phát triển mạnh nhưng giá bán vượt xa khả năng chi trả của phần lớn người lao động. Trong khi đó, nhu cầu về nhà ở giá phù hợp, nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê dài hạn vẫn ở mức cao.

Từ thực tế này, ông Sơn đề nghị dự thảo luật bổ sung nguyên tắc xác định nhu cầu và cơ cấu phát triển nhà ở dựa trên thu nhập, khả năng chi trả, nhu cầu thuê hoặc mua nhà, biến động dân số, thị trường lao động và khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng.

Đồng thời, cần thiết lập cơ chế theo dõi, đánh giá việc thực hiện các chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê, thay vì chỉ chú trọng tổng diện tích sàn hoặc số lượng căn hộ được xây dựng.

Đối với chính sách nhà ở xã hội, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng cần chuyển trọng tâm từ ưu đãi đầu tư sang bảo đảm khả năng tiếp cận nhà ở, tính công bằng và kiểm soát hành vi trục lợi chính sách.

Theo đó, dự thảo luật cần quy định nguyên tắc xác định điều kiện thu nhập trên cơ sở thu nhập thực tế, mặt bằng giá nhà, chi phí sinh hoạt và khả năng chi trả tại từng khu vực.

“Nếu chỉ căn cứ ngưỡng thu nhập mà không tính đến sự chênh lệch lớn về giá nhà và chi phí sinh hoạt giữa các địa phương, có thể dẫn đến tình trạng một bộ phận người dân có nhu cầu thực sự lại không đáp ứng điều kiện được hỗ trợ”, đại biểu Sơn phân tích.

Ông cũng đề nghị đặc biệt quan tâm đến nhóm lao động có thu nhập trung bình thấp, cán bộ, công chức, viên chức trẻ, công nhân và người lao động tại các đô thị lớn.

Liên quan đến cơ chế xác định giá bán nhà ở xã hội, đại biểu đoàn Hải Phòng nhấn mạnh đây là loại hình nhà ở được hưởng nhiều chính sách ưu đãi của Nhà nước về đất đai, thuế, tín dụng và các cơ chế hỗ trợ khác. Vì vậy, quy định cho phép chủ đầu tư tự xác định giá bán như trong dự thảo luật cần đi kèm với trách nhiệm giải trình, công khai thông tin và cơ chế kiểm soát hiệu quả.

“Đặc biệt, cần có cơ chế bảo đảm toàn bộ giá trị ưu đãi của Nhà nước được phản ánh đúng vào giá nhà ở xã hội, tránh tình trạng chính sách ưu đãi được thiết kế để hỗ trợ người dân nhưng lợi ích cuối cùng lại không đến đầy đủ với người thụ hưởng”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh.

Một vấn đề khác được đại biểu đặc biệt lưu ý là nguy cơ đầu cơ, trục lợi chính sách nhà ở xã hội. Theo ông, dù dự thảo luật đã quy định các điều kiện về bán, cho thuê mua, cho thuê và hạn chế chuyển nhượng nhà ở xã hội trong thời hạn nhất định, việc kiểm soát không nên chỉ dừng ở khâu chuyển nhượng mà cần được thực hiện xuyên suốt quá trình xét duyệt, phân phối và sử dụng.

“Nhà ở xã hội phải thực sự là chính sách an sinh dành cho người có nhu cầu, không được trở thành cơ hội đầu cơ hoặc một phân khúc kinh doanh được hưởng ưu đãi đặc biệt”, ông Sơn nhấn mạnh.

Đối với mô hình Quỹ Nhà ở và chính sách phát triển nhà ở cho thuê, đại biểu cho rằng quỹ phải bảo toàn và sử dụng hiệu quả nguồn lực công. Tuy nhiên, nếu mục tiêu chính là hỗ trợ người dân tiếp cận nhà ở, quỹ không thể vận hành hoàn toàn theo cơ chế kinh doanh thương mại.

Bên cạnh đó, cần có biện pháp ngăn chặn việc lợi dụng chính sách ưu đãi phát triển nhà ở cho thuê để triển khai các dự án bất động sản thương mại dưới hình thức khác.

Cũng tham gia góp ý về chính sách nhà ở xã hội, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị) bày tỏ quan tâm đến quy định chuyển tiếp đối với những người đã mua nhà ở xã hội theo pháp luật hiện hành.

Theo đại biểu, dự thảo luật quy định sau 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền mua nhà, chủ sở hữu nhà ở xã hội chỉ được bán lại cho đối tượng đáp ứng điều kiện theo quy định. Trong khi đó, pháp luật hiện hành cho phép bán theo cơ chế thị trường sau khi đáp ứng các điều kiện nhất định. Như vậy, quy định mới sẽ thu hẹp quyền định đoạt tài sản của người mua.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ bày tỏ đồng tình với định hướng điều chỉnh này nhằm bảo đảm nhà ở xã hội đến đúng đối tượng thụ hưởng và hạn chế tình trạng trục lợi chính sách.

Tuy nhiên, ông chỉ ra rằng dự thảo chưa quy định rõ cơ chế chuyển tiếp đối với những người đã mua nhà ở xã hội theo pháp luật hiện hành nhưng chưa thực hiện giao dịch bán lại.

Cụ thể, dự thảo mới đề cập đến việc xử lý các giao dịch bán lại đang thực hiện dở dang, trong khi chưa làm rõ quy định áp dụng đối với những người đã đủ hoặc sắp đủ điều kiện bán lại nhà ở xã hội nhưng chưa tiến hành giao dịch.

Để khắc phục bất cập, đại biểu đoàn Quảng Trị đề nghị bổ sung quy định cho phép những người đã mua nhà ở xã hội theo pháp luật hiện hành và đủ điều kiện bán lại trước thời điểm luật mới có hiệu lực được tiếp tục thực hiện quyền bán lại trong một thời hạn chuyển tiếp nhất định.

Đối với các trường hợp còn lại, việc chuyển nhượng sẽ thực hiện theo quy định của luật mới. Đồng thời, thời hạn chuyển tiếp cần được xác định cụ thể ngay trong luật nhằm bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong quá trình áp dụng.