Đại biểu Quốc hội đề xuất đưa vàng trong dân vào kênh đầu tư, mở thêm nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế

Chiều 30/10, thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch năm 2027, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) đặt ra bài toán huy động nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao.

Theo đại biểu, Việt Nam đang bước vào nhóm nước có thu nhập trung bình cao, thị trường chứng khoán được nâng hạng, tín nhiệm quốc gia đạt mức đầu tư, thủ tục hành chính giảm mạnh cả về thời gian và chi phí. Tuy nhiên, một câu hỏi lớn vẫn chưa có lời giải thỏa đáng: Nguồn vốn dài hạn ở đâu để duy trì tăng trưởng bền vững?

Hiện nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng, với dư nợ tương đương khoảng 155% GDP. Đáng chú ý, gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi một nửa dư nợ là trung và dài hạn. Sự mất cân đối về kỳ hạn này tạo áp lực đáng kể lên hệ thống tín dụng.

"Không thể đi đường dài bằng nguồn vốn ngắn hạn", đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh.

Áp lực vốn còn hiện hữu trong cân đối ngân sách nhà nước. Dự toán năm 2027, tổng mức vay ngân sách gần 1,28 triệu tỷ đồng, trong đó khoảng 540.000 tỷ đồng được sử dụng để trả nợ gốc. Đến cuối tháng 8/2026, trái phiếu Chính phủ mới phát hành được 43% kế hoạch năm, trong khi lãi suất phát hành có xu hướng tăng.

Trong khi đó, nguồn thu từ đất, vốn là một trong những nguồn lực quan trọng cho đầu tư công, đã chững lại và khó có thể trở thành nguồn tài chính bền vững.

Hơn 11,2 triệu tỷ đồng tiền gửi, 500 tấn vàng trong dân chưa được khơi thông

Điều đáng chú ý, theo đại biểu Lê Hoàng Anh, nghịch lý của nền kinh tế hiện nay không đơn thuần là thiếu vốn. Nguồn lực trong xã hội không nhỏ, nhưng chưa được dẫn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh một cách hiệu quả.

Tiền gửi dân cư đã vượt 11,2 triệu tỷ đồng, trong khi người dân ước nắm giữ khoảng 500 tấn vàng, tương đương xấp xỉ 12% GDP. Tuy nhiên, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới chỉ khoảng 11% GDP, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 20% đặt ra vào năm 2025.

Những con số này cho thấy khoảng cách giữa quy mô tài sản trong xã hội và khả năng huy động nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế vẫn còn rất lớn.

Theo đại biểu, vấn đề cốt lõi là Việt Nam chưa có đủ những kênh dẫn vốn hiệu quả, đủ sức hấp dẫn để chuyển nguồn tiết kiệm và tài sản trong dân cư thành dòng vốn đầu tư dài hạn cho doanh nghiệp.

Một bất cập khác được đại biểu chỉ ra là tình trạng doanh nghiệp công nghệ do người Việt sáng lập, phục vụ khách hàng Việt Nam nhưng lại đặt công ty mẹ ở nước ngoài.

Khi doanh nghiệp gọi vốn thành công, nguồn vốn, quyền quyết định và phần giá trị gia tăng có thể được ghi nhận ở nước ngoài, thay vì ở lại phục vụ nền kinh tế trong nước.

Từ thực tế này, đại biểu cho rằng cần có cơ chế phù hợp để giữ vốn, vốn chủ sở hữu và giá trị gia tăng ở lại Việt Nam, thay vì để các doanh nghiệp nội địa phải lựa chọn đặt cấu trúc sở hữu ở nước ngoài mới có thể thuận lợi tiếp cận nguồn vốn.

Ngân sách năm 2027 phải vay gần 1,28 triệu tỷ đồng, 42% để trả nợ gốc

Cũng quan tâm đến bài toán nguồn lực cho phát triển, đại biểu Hoàng Quang Hàm (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) cảnh báo áp lực huy động vốn ngân sách năm 2027 sẽ rất lớn, trong khi nguồn thu đối mặt nhiều thách thức, dư địa vay trong nước hạn hẹp và rủi ro kinh tế vĩ mô gia tăng.

Theo đại biểu, tỷ lệ huy động vào ngân sách hiện ở mức 22,2% GDP, cao hơn đáng kể so với mức bình quân dự kiến 18% cho cả giai đoạn 2026-2030.

Trong bối cảnh thị trường bất động sản suy giảm, việc hoàn thành dự toán thu đã là thách thức lớn. Nếu tiếp tục mở rộng cơ sở thu, áp lực đối với doanh nghiệp cũng có thể gia tăng.

Về huy động vốn, năm 2026, ngân sách chủ yếu vay trong nước thông qua phát hành trái phiếu Chính phủ và vay ngân quỹ, nhưng dư địa của cả hai nguồn đều hạn hẹp.

Sang năm 2027, tổng mức vay dự kiến gần 1,28 triệu tỷ đồng, tăng 37,8% so với năm trước. Đáng chú ý, khoảng 42% số tiền vay phải sử dụng để trả nợ gốc đến hạn.

Trong khi thanh khoản hệ thống ngân hàng không dồi dào, lãi suất toàn cầu có xu hướng tăng, ngân sách trung ương không có thặng dư để trả nợ mà phải tiếp tục vay mới để đảo nợ. Điều này làm gia tăng rủi ro huy động vốn, áp lực lãi suất và sức ép lên cân đối ngân sách.

Đại biểu Hoàng Quang Hàm cũng lưu ý nguy cơ lãng phí nguồn lực khi khả năng hấp thụ vốn đầu tư công chưa theo kịp tốc độ tăng chi.

Cụ thể, chi đầu tư phát triển từ ngân sách trung ương năm 2027 dự kiến tăng 61%, trong khi 9 tháng năm 2026 mới giải ngân được 44% kế hoạch.

Việc bố trí nguồn vốn lớn nhưng không giải ngân kịp thời không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn khiến chính sách tài khóa chậm phát huy vai trò thúc đẩy tăng trưởng.

Bên cạnh đó, các yếu tố bên ngoài như xung đột Trung Đông, biến động giá năng lượng, chính sách thuế quan của Mỹ và áp lực lạm phát cũng cần được tính đến trong điều hành, nhằm bảo đảm an toàn tài chính quốc gia và ngân sách nhà nước.

Đề xuất cách khơi thông dòng vốn, giữ giá trị gia tăng ở lại Việt Nam

Để giải bài toán vốn cho tăng trưởng, đại biểu Lê Hoàng Anh đề xuất mở rộng các kênh huy động vốn, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và tạo cơ chế đưa nguồn lực trong xã hội vào sản xuất, kinh doanh.

Trước hết, cần cụ thể hóa cơ chế cho vay dựa trên dữ liệu và dòng tiền theo tinh thần Nghị quyết 68. Thay vì quá phụ thuộc vào tài sản bảo đảm là đất đai, ngân hàng có thể sử dụng dữ liệu hóa đơn điện tử, thuế, xuất nhập khẩu để đánh giá khả năng trả nợ của doanh nghiệp.

Cách tiếp cận này sẽ mở rộng cơ hội tiếp cận tín dụng cho những doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh tốt nhưng thiếu tài sản thế chấp.

Đối với dòng vốn đầu tư, đại biểu đề nghị sớm ban hành cơ chế để công ty mẹ đặt tại trung tâm tài chính quốc tế đầu tư vào trong nước, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp đưa công ty mẹ từ nước ngoài về Việt Nam với chi phí thuế hợp lý.

Một giải pháp đáng chú ý khác là sớm đưa Quỹ Đầu tư mạo hiểm quốc gia vào hoạt động thực chất. Theo đề xuất, Nhà nước góp vốn mồi vào các quỹ tư nhân chuyên nghiệp, tạo cơ chế để nhà đầu tư tư nhân mua lại phần vốn nhà nước khi hoạt động đầu tư thành công.

Cơ chế này vừa khuyến khích dòng vốn tư nhân tham gia đầu tư mạo hiểm, vừa bổ sung nguồn lực cho các doanh nghiệp công nghệ trong nước phát triển.

Đặc biệt, để chuyển hóa nguồn tiết kiệm trong dân thành vốn đầu tư dài hạn, đại biểu đề xuất kết nối người dân với doanh nghiệp thông qua các quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng.

Theo đó, thay vì để một phần lớn tài sản tiếp tục nằm trong các kênh tích trữ, cần phát triển thêm những sản phẩm đầu tư phù hợp, tạo cơ hội để người dân tham gia vào các định chế đầu tư chuyên nghiệp, đồng thời bổ sung nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung vào dự thảo Nghị quyết các chỉ tiêu theo dõi như quy mô trái phiếu doanh nghiệp so với GDP và tỷ lệ tiết kiệm của người dân được đưa vào các định chế đầu tư.

Ở góc độ quản lý ngân sách, đại biểu Hoàng Quang Hàm đề nghị siết chặt kỷ luật phân bổ và sử dụng vốn. Theo đó, cần quy định rõ thời hạn đến ngày 31/3/2027, nếu chưa phân bổ xong dự toán thì phải hủy dự toán, giảm nguồn chi; ngoại lệ là những khoản thực hiện chủ trương quan trọng được cấp có thẩm quyền cho phép kéo dài đến ngày 30/6.

Nếu phát sinh nhiệm vụ cấp bách sau khi hủy dự toán, có thể sử dụng nguồn dự phòng ngân sách hoặc điều chuyển từ những nhiệm vụ chậm giải ngân. Đại biểu cũng đề nghị sửa Luật Ngân sách nhà nước theo hướng quy định giới hạn về số tiền, thời hạn phân bổ và xem xét trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

Khép lại phần phát biểu, đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh tăng trưởng hai con số không thể chỉ dựa vào mở rộng tín dụng hay tăng vay ngân sách, mà cần được nuôi dưỡng bằng nguồn vốn dài hạn và niềm tin dài hạn.

"Doanh nghiệp của người Việt, vốn của người Việt thì giá trị gia tăng phải ở lại Việt Nam", đại biểu nhấn mạnh.