Đầu tư công cho hạ tầng chiếm 6–7% GDP, Việt Nam vượt xa mặt bằng khu vực

Theo báo cáo mới nhất của HSBC với tựa đề “Nhìn lại 2025 và triển vọng 2026 – Tìm điểm cân bằng mới”, ông Vũ Bình Minh, CFA, Giám đốc Kinh doanh vốn và tiền tệ, Khối Thị trường vốn và Dịch vụ Chứng khoán, HSBC Việt Nam cho biết, Việt Nam khởi đầu năm 2025 trong tâm thế lạc quan, với kỳ vọng nối tiếp đà phục hồi mạnh mẽ của năm 2024.

Tuy nhiên, ngay trong quý I, rủi ro thuế quan từ Mỹ nhanh chóng phủ bóng nền kinh tế, khi Việt Nam - quốc gia có thặng dư thương mại song phương lớn thứ ba với Mỹ, bị đánh giá là nước đối mặt với rủi ro thuế quan cao nhất ASEAN.

Cú sốc đến vào tháng 4, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump công bố mức thuế lên tới 46% đối với hàng hóa từ Việt Nam. Dù sau nhiều vòng đàm phán, mức thuế hiện đã hạ xuống khoảng 19-20%, tâm lý thị trường từng chịu tác động mạnh, kéo theo không ít hoài nghi về khả năng hoàn thành các mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng của Chính phủ.

Tuy nhiên, thực tế đã diễn ra theo chiều hướng tích cực hơn dự báo. GDP quý II và quý III tăng trưởng mạnh, quý sau cao hơn quý trước, phản ánh khả năng thích ứng nhanh của nền kinh tế trong bối cảnh bất định.

Hoạt động thương mại tiếp tục bùng nổ trong năm 2025. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ghi nhận mức tăng trưởng gần 20% so với cùng kỳ, trong khi thặng dư thương mại tăng hơn gấp đôi lên 3 tỷ USD trong quý III, đưa xuất siêu 11 tháng lên 20,53 tỷ USD.

Dù đà tăng trưởng thương mại có dấu hiệu chậm lại trong hai tháng gần nhất khi hiệu ứng “đẩy nhanh xuất khẩu trước thuế quan” dần suy yếu, song xuất khẩu điện tử vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng ấn tượng. Đáng chú ý, các sản phẩm điện tử đã vượt nhóm công nghiệp nhẹ để trở thành mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam sang Mỹ từ đầu năm 2025.

Không chỉ dừng ở điện tử tiêu dùng, Việt Nam còn ngày càng khẳng định vai trò trong chuỗi sản xuất chip xử lý, một phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn nhiều so với lắp ráp đơn thuần.

Dòng vốn FDI tiếp tục là điểm sáng quan trọng của nền kinh tế. Dù vốn đăng ký mới giảm khoảng 8% so với cùng kỳ, song vốn đăng ký điều chỉnh và góp vốn, mua cổ phần lần lượt tăng 17% và 50,7%, đưa tổng vốn FDI đăng ký đạt 33,69 tỷ USD, mức cao nhất trong vòng 5 năm.

Vốn FDI thực hiện 11 tháng cũng đạt 23,6 tỷ USD, tăng 8,9%, cho thấy niềm tin dài hạn của nhà đầu tư nước ngoài. Đáng chú ý, FDI từ Trung Quốc và Mỹ tăng mạnh, bù đắp cho sự suy giảm từ một số đối tác truyền thống khác, phản ánh sự dịch chuyển trong cấu trúc dòng vốn toàn cầu.

Theo HSBC, trong bối cảnh dư địa chính sách tiền tệ ngày càng hạn chế, đầu tư công nổi lên như trụ cột quan trọng của tăng trưởng.

Trong bối cảnh dư địa chính sách tiền tệ ngày càng thu hẹp, Việt Nam đang chủ động xoay trục sang đầu tư công như một “đòn bẩy chiến lược” cho tăng trưởng. Thời gian qua, Chính phủ đã tập trung mạnh nguồn lực cho các dự án hạ tầng trọng điểm, từ cao tốc Bắc – Nam, sân bay, cảng biển cho tới hạ tầng năng lượng và logistics.

Chi tiêu công cho cơ sở hạ tầng hiện chiếm khoảng 6–7% GDP, mức cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung của nhiều quốc gia trong khu vực, qua đó tạo lực kéo trực tiếp cho tăng trưởng trong ngắn hạn, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

“Đây đã và đang là động lực quan trọng hỗ trợ đà tăng trưởng kinh tế. Trong bối cảnh bất ổn bên ngoài gia tăng, rủi ro thương mại toàn cầu luôn hiện hữu, việc tiếp tục ưu tiên và đẩy mạnh đầu tư công sẽ trở thành một trong những trụ cột then chốt giúp duy trì động lực tăng trưởng”, chuyên gia HSBC nhấn mạnh.

Đáng chú ý, lựa chọn này càng có cơ sở khi dư địa tài khóa của Việt Nam vẫn tương đối rộng mở. Tỷ lệ nợ công trên GDP hiện ở mức thấp nhất trong nhóm ASEAN, tạo không gian để Chính phủ chủ động sử dụng chính sách tài khóa như công cụ dẫn dắt tăng trưởng, bù đắp cho vai trò đang dần bị giới hạn của chính sách tiền tệ.

Từ kinh nghiệm quốc tế, chuyên gia cho rằng để nền kinh tế ổn định và bền vững hơn, Việt Nam cần phát triển mạnh thị trường vốn trung và dài hạn, giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng.

Việc mở rộng các tổ chức cho vay không nhận tiền gửi như công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính, bao thanh toán… cùng với cải tổ Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) và xây dựng các quỹ đầu tư quốc gia theo mô hình Temasek của Singapore được xem là những bước đi mang tính cấu trúc.

Bước sang năm 2026, Việt Nam vẫn đối mặt nhiều thách thức, từ bất ổn thương mại, biến động tài chính đến áp lực tỷ giá và lãi suất. Tuy nhiên, với đầu tư công làm trụ đỡ, dư địa tài khóa còn rộng và khả năng điều hành chính sách linh hoạt, nền kinh tế vẫn có nhiều cơ hội để duy trì đà tăng trưởng.

“Việc tìm được điểm cân bằng giữa tăng trưởng và ổn định sẽ là chìa khóa giúp Việt Nam bước vào một chu kỳ phát triển mới vững chắc hơn”, đại diện HSBC nhận định.