Đề xuất mới: Kích hoạt cơ chế bình ổn nếu giá xăng dầu tăng 20% trong tháng

Bộ Công Thương đang lấy ý kiến góp ý đối với hồ sơ dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Nghị định kinh doanh xăng dầu, trong đó bổ sung nhiều nội dung liên quan đến cơ chế bình ổn giá đối với các mặt hàng xăng, xăng sinh học và dầu diesel.

Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất tiêu chí cụ thể để kích hoạt cơ chế bình ổn trong trường hợp giá xăng dầu trong nước biến động mạnh.

Theo dự thảo Thông tư, việc bình ổn giá sẽ được xem xét khi giá bán lẻ xăng dầu trong nước tăng liên tiếp trong thời gian một tháng với biên độ lớn và mức tăng cộng dồn từ 20% trở lên.

Điều kiện này được đưa ra trong bối cảnh những biến động giá có nguy cơ tác động tiêu cực đến ổn định kinh tế vĩ mô, mục tiêu kiểm soát lạm phát cũng như đời sống người dân.

Giá để theo dõi, đánh giá phục vụ công tác bình ổn được căn cứ trên mức bán lẻ do các thương nhân đầu mối công bố, dựa trên dữ liệu tiêu thụ của nhóm doanh nghiệp đầu mối đại diện có tổng sản lượng chiếm trên 70% sản lượng tiêu thụ toàn thị trường.

Trong trường hợp giá xăng dầu biến động bất thường, Bộ Công Thương sẽ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan thu thập, tổng hợp và phân tích các yếu tố như cung cầu thị trường, giá xăng dầu thế giới, tồn kho, nhu cầu tiêu dùng, tình hình sản xuất và nhập khẩu.

Trên cơ sở đánh giá mức độ tác động đối với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, hoạt động sản xuất kinh doanh và đời sống người dân, Bộ Công Thương sẽ xây dựng báo cáo bình ổn giá gửi Bộ Tài chính tổng hợp, trình Chính phủ xem xét quyết định chủ trương bình ổn theo quy định của Luật Giá và các văn bản pháp luật liên quan.

Sau khi Chính phủ ban hành chủ trương, Bộ Công Thương sẽ chủ trì triển khai và hướng dẫn UBND các tỉnh, thành phố thực hiện các biện pháp bình ổn giá theo quy định.

Trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền công bố tình trạng khẩn cấp, thiên tai hoặc dịch bệnh, hoặc khi giá xăng dầu bán lẻ biến động bất thường, Bộ Công Thương cũng sẽ phối hợp với các bộ, ngành liên quan triển khai các biện pháp bình ổn giá theo quy định của Luật Giá và Nghị định 85/2024.

Theo quy định, việc bình ổn giá xăng dầu được thực hiện thông qua sự kết hợp giữa điều tiết cung cầu thị trường và các công cụ tài chính, trong đó có Quỹ bình ổn giá xăng dầu.

Quỹ này được thành lập từ năm 2009 theo Nghị định 84 về kinh doanh xăng dầu và các nghị định sửa đổi sau đó như Nghị định 83, 95 và 80.

Quỹ hoạt động theo nguyên tắc trích lập khi giá thấp và chi sử dụng khi giá cao nhằm góp phần giảm áp lực tăng giá đối với thị trường.

Quỹ không nằm trong cân đối ngân sách nhà nước mà do các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu tự thu chi, quản lý tại tài khoản ngân hàng; mức trích lập và chi sử dụng do cơ quan quản lý quyết định tại từng kỳ điều hành giá.

Tuy nhiên, từ cuối năm 2023 đến nay, liên Bộ Tài chính và Bộ Công Thương không thực hiện trích lập cũng như không chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu tại các kỳ điều hành.

Theo số liệu cập nhật của Bộ Công Thương, đến hết ngày 30/9/2025, số dư Quỹ bình ổn giá xăng dầu của 27 thương nhân đầu mối đạt hơn 5.617 tỷ đồng.

Do không phát sinh việc chi hay trích lập trong thời gian qua, mức tăng của quỹ chủ yếu đến từ phần lãi phát sinh trên số dư hiện có. Năm doanh nghiệp có số dư quỹ lớn nhất gồm Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) với hơn 3.085 tỷ đồng, Công ty cổ phần Thương mại Dầu khí Đồng Tháp hơn 461 tỷ đồng, Công ty TNHH MTV Dầu khí TP.HCM hơn 328 tỷ đồng, Tổng Công ty Thương mại xuất nhập khẩu Thanh Lễ hơn 391 tỷ đồng và Tổng Công ty Xăng dầu quân đội hơn 300 tỷ đồng.

Liên quan đến băn khoăn về việc chưa sử dụng quỹ trong bối cảnh giá xăng dầu có thời điểm tăng mạnh, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết việc xem xét, quyết định sử dụng Quỹ bình ổn giá phải được báo cáo Chính phủ và thực hiện theo đúng quy định của Luật Giá.

Bên cạnh cơ chế bình ổn, dự thảo Thông tư cũng giữ nguyên cơ chế để các thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối tự công bố, điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu trong hệ thống phân phối của mình, riêng dầu mazut áp dụng giá bán buôn.

Các doanh nghiệp phải thực hiện kê khai giá theo mẫu quy định và gửi về Bộ Công Thương, đồng thời báo cáo UBND cấp tỉnh hoặc cơ quan được phân cấp nơi doanh nghiệp có hệ thống phân phối thông qua ứng dụng, phần mềm theo dõi của Bộ.

Đối với các thương nhân bán lẻ không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối, các đơn vị này cũng được tự công bố và điều chỉnh giá bán lẻ tại cửa hàng.

Trong trường hợp thay đổi phương pháp hoặc nguyên tắc tính giá, các thương nhân kinh doanh xăng dầu phải thông báo tới Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh hoặc cơ quan được phân cấp trước khi áp dụng.

Theo số liệu của Bộ Công Thương, tính đến cuối tháng 2, cả nước có 33 doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu, trong đó gồm 5 đơn vị kinh doanh nhiên liệu bay và 2 đơn vị sản xuất, lọc hóa dầu.

Ngoài ra, thị trường hiện có khoảng 250 thương nhân phân phối, giảm gần 25% so với cách đây ba năm. Năm 2025, sản lượng tiêu thụ xăng dầu cả nước đạt khoảng 26,4 triệu m³, tấn, tương đương mức tiêu thụ bình quân khoảng 2,2 triệu m³, tấn mỗi tháng.

Lượng tồn kho đến cuối năm duy trì khoảng 1,7 triệu m³, tấn, bảo đảm mức dự trữ theo quy định. Trong năm nay, Bộ Công Thương đã phân giao tổng nguồn xăng dầu tối thiểu cho các doanh nghiệp gần 31,8 triệu m³, tấn nhằm bảo đảm nguồn cung cho thị trường.