Doanh nghiệp thép lãi tăng 70 lần, nhưng bức tranh ngành lại không sáng như kỳ vọng

Tính đến sáng 25/4, theo dữ liệu từ Wichart, khoảng 500 doanh nghiệp đã công bố kết quả kinh doanh quý I/2026. Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận đột biến, thậm chí gấp hàng chục lần so với cùng kỳ.

Dẫn đầu là Thép Nhà Bè - VNSTEEL (TNB) với mức tăng tới 6.972%, tương đương gần 70 lần, đạt 5,3 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế. Thép VICASA (VCA) cũng ghi nhận mức tăng 4.558%, dù lãi ròng chỉ 1,7 tỷ đồng.

Tuy nhiên, những con số “tăng bằng lần” này không phản ánh đầy đủ bức tranh phân hóa mạnh của ngành thép.

Theo Hiệp hội Thép Việt Nam, quý I/2026, sản xuất thép thô đạt hơn 7,16 triệu tấn (+23,3%), tiêu thụ thép thành phẩm đạt gần 8,86 triệu tấn (+15,5%), mức tăng hiếm thấy trong nhiều năm. Động lực chính đến từ sự phục hồi của xây dựng và đầu tư công, kéo theo nhu cầu thép xây dựng và HRC tăng mạnh.

Tuy vậy, tăng trưởng sản lượng không đồng nghĩa với tăng lợi nhuận. Biên lợi nhuận toàn ngành đang chịu áp lực khi: Giá nguyên liệu (quặng sắt, than cốc) duy trì ở mức cao; chi phí logistics tăng 15-30%; giá bán khó tăng do cạnh tranh.

Nội địa “ấm”, xuất khẩu gặp lực cản

Quý I/2026, sự khác biệt thể hiện rõ ở các doanh nghiệp đầu ngành. Trong khi Hòa Phát (HPG) ghi nhận lợi nhuận sau thuế 9.056 tỷ đồng, riêng mảng thép cốt lõi đạt khoảng 5.200 tỷ đồng với tỷ trọng nội địa 80%, thì Nam Kim (NKG) cho biết chưa đạt kỳ vọng, còn Hoa Sen (HSG) giảm tới 62% lợi nhuận trong quý I niên độ 2025-2026.

Nguyên nhân nằm ở cấu trúc thị trường. Nhóm thép xây dựng hưởng lợi trực tiếp từ đầu tư công trong khi nhóm tôn mạ vốn phụ thuộc xuất khẩu lại chịu “gọng kìm kép”.

Ở thị trường nội địa, quý I/2026, Việt Nam nhập hơn 3,6 triệu tấn thép, trong đó Trung Quốc chiếm trên 40%, gây áp lực giá đáng kể.

Ngược lại, kênh xuất khẩu chịu tác động từ cơ chế CBAM của EU, có thể làm tăng chi phí thêm 20-30%.

Doanh nghiệp xoay trục, nhưng chưa tạo hiệu quả tức thì

Trước áp lực xuất khẩu, Hoa Sen đã nâng tỷ trọng tiêu thụ nội địa lên 75%, nhưng vẫn đối mặt cạnh tranh giá từ thép nhập khẩu. Nam Kim cũng "thu quân về nội địa", song hiệu quả chưa rõ rệt.

Năm 2026, Nam Kim đặt mục tiêu doanh thu 22.000 tỷ đồng (+49%), lợi nhuận trước thuế 400 tỷ đồng (+66%). Lãnh đạo doanh nghiệp kỳ vọng kết quả cải thiện từ quý II khi nhu cầu phục hồi.

Trong khi đó, Hòa Phát nhờ tập trung thị trường nội địa và chuỗi sản xuất khép kín; lợi nhuận từ mảng thép đạt 5.200 tỷ đồng - mức cao nhất kể từ quý I/2022. Điều này cho thấy doanh nghiệp vẫn đang tăng trưởng.

Là ông lớn cung ứng thép xây dựng cho thị trường cũng như nguồn HRC nguyên liệu cho các doanh nghiệp tôn mạ, Hòa Phát còn được hưởng lợi từ chính sách áp thuế mới nhất của Bộ Công Thương với thép Trung Quốc ngày 17/4 vừa qua.

Tại ĐHCĐ mới đây, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hòa Phát Trần Đình Long nhấn mạnh mảng kinh doanh cốt lõi là thép trong năm nay sẽ rất khả quan nhờ xu hướng chung của thế giới cũng như việc bắt đầu hái quả ngọt từ các dự án đầu tư lớn như Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất.

Bức tranh quý I/2026 cho thấy rõ ngành thép không còn vận động đồng pha. Tăng trưởng vẫn đến, nhưng phân bổ không đều. Doanh nghiệp nào bám được thị trường nội địa và kiểm soát chi phí sẽ đi trước, phần còn lại tiếp tục chịu thử thách từ thương mại toàn cầu.