Đòn thuế mạnh tay từ Bộ Công Thương khiến thép Trung Quốc mất thị phần, doanh nghiệp tôn mạ chật vật giữ biên lợi nhuận

Chứng khoán VNDirect (VND) vừa công bố báo cáo phân tích đáng chú ý liên quan đến các biện pháp phòng vệ thương mại đối với thép cuộn cán nóng (HRC) nhập khẩu từ Trung Quốc.

Theo VNDirect, sau khi Việt Nam áp thuế chống bán phá giá (AD) đối với HRC Trung Quốc dưới 1.800mm, nhiều doanh nghiệp đã chuyển sang nhập khẩu các sản phẩm có chiều rộng từ 1.800mm đến 2.300mm nhằm né thuế. Trước thực trạng này, hai nhà sản xuất HRC lớn trong nước là Tập đoàn Hòa Phát (HPG) và Formosa Hà Tĩnh đã lên tiếng đề nghị cơ quan chức năng điều tra hành vi lẩn tránh thuế.

Hồ sơ đề nghị được xác nhận vào tháng 9/2025 và cuộc điều tra chính thức khởi xướng từ tháng 10 cùng năm. Sau nhiều tháng xem xét, Bộ Công Thương đã ban hành quyết định áp thuế chống lẩn tránh (AC) ở mức 27,83% đối với HRC Trung Quốc có chiều rộng từ 1.800mm đến 2.300mm, chính thức có hiệu lực từ ngày 17/4/2026.

VNDirect đánh giá đây là bước đi quan trọng giúp lấp đầy “lỗ hổng” trong cơ chế phòng vệ thương mại hiện nay. Kết hợp với thuế chống bán phá giá đang áp dụng đối với HRC dưới 1.800mm đến năm 2030, Việt Nam gần như đã hoàn thiện hàng rào bảo hộ cho toàn bộ dải sản phẩm HRC, qua đó củng cố đáng kể vị thế cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất trong nước.

Hòa Phát và Formosa hưởng lợi lớn, doanh nghiệp tôn mạ chuyển chi phí cho người dùng

Theo đơn vị phân tích, việc áp thuế chống lẩn tránh diễn ra đúng thời điểm ngành thép Việt Nam đang từng bước nâng cao khả năng tự chủ nguồn cung. Trong năm 2025, nhu cầu HRC của Việt Nam đạt khoảng 16 triệu tấn, trong khi nguồn cung nội địa chỉ vào khoảng 8,3 triệu tấn. Hơn một nửa nhu cầu trước đây phải phụ thuộc vào hàng nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc.

Tuy nhiên, cùng với việc siết chặt phòng vệ thương mại và dự án Dung Quất 2 của HPG tăng tốc vận hành, tổng nguồn cung HRC nội địa trong năm nay dự kiến tăng lên khoảng 14 triệu tấn. VNDirect cho rằng việc làm suy giảm lợi thế giá của HRC Trung Quốc sẽ tạo điều kiện thuận lợi để Hòa Phát hấp thụ công suất mới và mở rộng thị phần.

Đơn vị phân tích kỳ vọng lượng HRC nhập khẩu từ Trung Quốc sẽ giảm mạnh trong thời gian tới do chi phí nhập khẩu tăng lên sau khi áp thuế. Trong khi trước đây giá HRC nội địa thường cao hơn khoảng 5% so với hàng Trung Quốc, hiện nay thép HRC sản xuất trong nước đã trở nên cạnh tranh hơn đáng kể về giá.

VNDirect cũng cho biết sau khi Quyết định 612/QĐ-BCT được ban hành, cả doanh nghiệp thép thượng nguồn lẫn hạ nguồn đều đã điều chỉnh tăng giá bán.

Đáng chú ý, nhóm hưởng lợi lớn nhất là các nhà sản xuất HRC nội địa như Hòa Phát và Formosa Hà Tĩnh nhờ khoảng cách giá giữa thép nhập khẩu và thép sản xuất trong nước được nới rộng. Theo ước tính của đơn vị phân tích, giá HRC tại Việt Nam trong tháng 4/2026 đã tăng khoảng 11% so với tháng trước và tăng 11% so với cùng kỳ năm trước.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp hạ nguồn phụ thuộc vào HRC nhập khẩu từ Trung Quốc như nhóm tôn mạ sẽ chịu áp lực chi phí đầu vào gia tăng. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp cũng đã bắt đầu nâng giá bán nhằm chuyển phần chi phí tăng thêm sang khách hàng để bảo vệ biên lợi nhuận và duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh.