Đột phá Nghị quyết 79: Cho phép dùng toàn bộ nguồn thu cổ phần hóa để tăng vốn cho Doanh nghiệp Nhà nước

DNNN được “bơm lực” để tăng vốn điều lệ

Ngày 6/1/2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước. Đây được xem là một bước điều chỉnh lớn trong tư duy và công cụ chính sách đối với khu vực DNNN.

Theo Nghị quyết 79, Bộ Chính trị xác định DNNN phải thực sự là lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước, giữ vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế như: Quốc phòng – an ninh, năng lượng, vận tải – logistics, tài chính – ngân hàng, khoa học – công nghệ, hạ tầng số, khai thác và chế biến khoáng sản chiến lược, hóa chất, vật liệu xây dựng, nông – lâm nghiệp…

Đáng chú ý, lần đầu tiên cơ chế tăng vốn cho DNNN được thiết kế theo hướng “giữ lại - tái đầu tư - phát triển”, thay vì “thoái - thu - nộp ngân sách”.

Cụ thể, Nghị quyết cho phép sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp để tăng vốn điều lệ; Tăng tỷ lệ lợi nhuận sau thuế được để lại doanh nghiệp; Rà soát, đánh giá lại tài sản đã hết khấu hao nhưng còn giá trị sử dụng; Khuyến khích hợp nhất, sáp nhập, chuyển giao doanh nghiệp nhằm phát huy lợi thế tổng thể theo ngành.

Đối với các dự án trọng điểm quốc gia hoặc dự án đầu tư ra nước ngoài được giao ngoài kế hoạch, Nhà nước cam kết bảo đảm đủ vốn, hỗ trợ lãi suất và cung cấp tín dụng, tháo gỡ điểm nghẽn lớn nhất nhiều năm qua là “giao nhiệm vụ nhưng không giao nguồn lực”.

Không chỉ dừng ở tăng vốn, Nghị quyết 79 xác lập rõ vai trò tiên phong của DNNN trong khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Theo đó, các tập đoàn, tổng công ty nhà nước bắt buộc phải xây dựng trung tâm R&D, phòng thí nghiệm, từng bước làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, đồng thời hỗ trợ các bộ, ngành, địa phương và khu vực kinh tế khác triển khai chuyển đổi số.

Một điểm mới đáng chú ý là: DNNN được toàn quyền quyết định sử dụng Quỹ phát triển khoa học – công nghệ, kể cả đặt hàng nghiên cứu bên ngoài theo cơ chế khoán sản phẩm. Được phép tự thành lập hoặc liên kết hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm, tham gia M&A gắn với chuyển giao công nghệ. Kết quả nghiên cứu thành công phải được thương mại hóa, lan tỏa sang khu vực tư nhân, thay vì “nằm trên ngăn kéo”.

Đặc biệt, Nhà nước sẽ đặt hàng các sản phẩm công nghệ trong nước do DNNN và doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu, chế tạo, nếu chất lượng tương đương hàng nhập khẩu, một cơ chế tạo thị trường mang tính quyết định.

Song song với trao quyền và nguồn lực, Nghị quyết 79 siết chặt kỷ luật quản trị DNNN. Người đại diện vốn nhà nước, lãnh đạo doanh nghiệp được giao rõ quyền nhưng phải chịu trách nhiệm đến cùng, gắn với cơ chế giám sát, giải trình minh bạch.

Nghị quyết yêu cầu: Kiên quyết thay thế, miễn nhiệm cán bộ yếu kém, để xảy ra thất thoát, lãng phí; Hạch toán tách bạch nhiệm vụ kinh doanh và nhiệm vụ chính trị, quốc phòng – an ninh; Hoàn thiện hệ thống đánh giá hiệu quả theo chuẩn mực quốc tế, kết hợp chỉ tiêu tài chính và phi tài chính.

Đáng chú ý, cơ chế tiền lương và thưởng được thiết kế lại theo hướng thị trường: Thưởng theo tỷ lệ lợi nhuận vượt kế hoạch. Cho phép doanh nghiệp cổ phần lập quỹ cổ phiếu thưởng để giữ chân nhân tài, không làm mất quyền kiểm soát của Nhà nước. Thí điểm thuê, tuyển dụng, bổ nhiệm CEO theo cơ chế đặc thù tại một số DNNN.

Tái cơ cấu mạnh SCIC, hướng tới Quỹ đầu tư quốc gia

Một trụ cột lớn khác của Nghị quyết 79 là tái cơ cấu toàn diện SCIC, theo hướng kinh doanh vốn chuyên nghiệp, tiến tới hình thành Quỹ đầu tư quốc gia.

SCIC sẽ tập trung nguồn lực để đầu tư phát triển DNNN quy mô lớn, hiệu quả cao. Đầu tư vào công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Hỗ trợ DNNN đầu tư ra nước ngoài, M&A để tiếp cận công nghệ lõi, công nghệ chiến lược.

Song song, VAMC và DATC được nâng cao năng lực để xử lý nợ xấu, hỗ trợ tái cơ cấu tài chính DNNN theo cơ chế thị trường, chấm dứt tình trạng “nuôi lỗ kéo dài”.

Nếu được triển khai nhất quán, Nghị quyết 79 có thể trở thành bước ngoặt quan trọng giúp DNNN thực sự trở thành “đầu tàu” phát triển, đúng với tinh thần kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới.