Đường sắt tốc độ cao 67 tỷ USD bước vào giai đoạn nước rút chọn nhà đầu tư, Chính phủ công bố điều kiện kinh doanh

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam 67 tỷ USD đang bước vào giai đoạn then chốt lựa chọn nhà đầu tư. Động thái mới nhất, Bộ Xây dựng đã ban hành quyết định giao Ban Quản lý dự án Thăng Long có nhiệm vụ lập báo cáo nghiên cứu khả thi; chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng, tiến độ và giá thành.

Song song với đó, công tác giải phóng mặt bằng tại các địa phương dự án đi qua cũng đang gấp rút được thực hiện.

Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 16/2026/NĐ-CP, quy định chi tiết một số điều của Luật Đường sắt, trong đó làm rõ điều kiện kinh doanh kết cấu hạ tầng đường sắt và kinh doanh vận tải đường sắt. Đây được xem là những tiêu chí nền tảng để sàng lọc các nhà đầu tư tham gia lĩnh vực này.

Nghị định 16/2026/NĐ-CP gồm 5 chương, 66 điều, quy định chi tiết về kết cấu hạ tầng đường sắt; quản lý, bảo trì công trình đường sắt dùng chung với đường bộ; hành lang an toàn giao thông đường sắt; quản lý, sử dụng đất dành cho đường sắt; cũng như hoạt động kinh doanh kết cấu hạ tầng và vận tải đường sắt.

Điều kiện kinh doanh kết cấu hạ tầng đường sắt

Theo Nghị định, tổ chức tham gia kinh doanh kết cấu hạ tầng giao thông đường sắt phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

Thứ nhất, được thành lập hợp pháp theo quy định của pháp luật.

Thứ hai, có bộ phận chuyên môn về quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt; điều hành giao thông vận tải đường sắt; an toàn giao thông đường sắt.

Thứ ba,nhân sự chủ chốt phải đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn và kinh nghiệm. Trong đó đáng chú ý điều kiện về số nhân sự, trình độ, kinh nghiệm ví trí người phụ trách, quản lý.

Để hiểu rõ hơn: 'Kinh doanh kết cấu hạ tầng đường sắt'là việc thực hiện một, một số hoặc toàn bộ hoạt động đầu tư như sử dụng, bán, cho thuê, chuyển nhượng quyền khai thác kết cấu hạ tầng đường sắt để phục vụ hoạt động vận tải đường sắt và các dịch vụ thương mại khác nhằm mục đích sinh lợi.

Còn tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt được hiểu nôm na là công trình, hạng mục công trình đường sắt.

Điều kiện kinh doanh vận tải đường sắt

Đối với kinh doanh vận tải đường sắt, Nghị định 16/2026/NĐ-CP quy định tổ chức tham gia phải đáp ứng các điều kiện:

Thứ nhất, được thành lập hợp pháp theo quy định pháp luật.

Thứ hai, có bộ phận chuyên môn về tổ chức vận tải đường sắt và an toàn vận tải đường sắt.

Thứ ba, về nhân sự phụ trách, phải đáp ứng các điều kiện về kinh nghiệm làm việc, trình độ đối với các vị trí cụ thể. Ví dụ người phụ trách tổ chức vận tải phải có trình độ đại học trở lên về kinh tế vận tải, khai thác vận tải hoặc logistics, và có ít nhất 3 năm kinh nghiệm trong doanh nghiệp vận tải đường sắt.

Cùng với đó, Nghị định cũng làm rõ quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp vận tải đường sắt. Theo đó, doanh nghiệp được cung cấp thông tin về dịch vụ điều hành giao thông, các chỉ tiêu kinh tế – kỹ thuật của kết cấu hạ tầng; được sử dụng kết cấu hạ tầng và dịch vụ điều hành giao thông để kinh doanh theo quy định; được tạm ngừng chạy tàu khi phát hiện nguy cơ mất an toàn; được bồi thường thiệt hại khi lỗi phát sinh từ doanh nghiệp kinh doanh kết cấu hạ tầng hoặc bên thứ ba.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp có nghĩa vụ tổ chức chạy tàu đúng biểu đồ, công lệnh tải trọng và tốc độ; thực hiện vận tải phục vụ nhiệm vụ đặc biệt, an sinh xã hội theo yêu cầu của cơ quan nhà nước; kịp thời thông báo khi dừng hoặc ngừng chạy tàu; thanh toán phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia do Nhà nước đầu tư; trả giá dịch vụ điều hành giao thông; bảo đảm điều kiện an toàn chạy tàu và duy trì hệ thống quản lý an toàn vận hành.

Doanh nghiệp cũng phải chịu sự chỉ đạo của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, phối hợp trong công tác phòng, chống thiên tai và xử lý tai nạn giao thông đường sắt theo quy định.

Siết điều kiện, sàng lọc nhà đầu tư giai đoạn quyết định

Việc ban hành Nghị định 16/2026/NĐ-CP trong bối cảnh dự án đường sắt Bắc – Nam chuẩn bị bước vào giai đoạn lựa chọn nhà đầu tư được xem là động thái quan trọng nhằm thiết lập “hàng rào kỹ thuật”. Đây cũng là bước đi sàng lọc các nhà đầu tư có đủ năng lực tổ chức, nhân sự, kinh nghiệm và khả năng bảo đảm an toàn vận hành.

Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 14/01/2026, được kỳ vọng sẽ tạo khung pháp lý rõ ràng, minh bạch cho hoạt động đầu tư, kinh doanh đường sắt trong giai đoạn tới.