Eo biển dài gấp 5 lần Hormuz  ‘vào tầm ngắm’, châu Á đối mặt rủi ro chưa từng có

Nằm giữa Indonesia, Malaysia và Singapore, eo biển Malacca kết nối Ấn Độ Dương với Thái Bình Dương qua đoạn hẹp chỉ khoảng 2,7km ở điểm thắt nhất, hẹp hơn Hormuz hơn 10 lần.

Tuy nhiên, đây lại là tuyến hàng hải mang tính sống còn, vận chuyển khoảng 40% thương mại toàn cầu, bao gồm phần lớn dòng dầu từ Trung Đông tới các nền kinh tế châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Dù được Hạm đội 7 của Mỹ tuần tra, Malacca từ lâu đã bị Trung Quốc xem là “điểm yếu chiến lược” trong kịch bản xung đột, điều từng được gọi là “Thế tiến thoái lưỡng nan Malacca” từ thời Chủ tịch Hồ Cẩm Đào.

Rủi ro càng gia tăng khi các tranh chấp lãnh thổ chồng chéo, năng lực quân sự của Trung Quốc mở rộng và chính sách khó đoán của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Trong tuyên bố phong tỏa eo biển Hormuz, ông Trump cho biết đã chỉ thị hải quân Mỹ chặn mọi tàu thuyền trả phí cho Iran khi đi qua vùng biển quốc tế. Hiện chưa có nhiều tàu vượt qua được, nhưng khu vực quanh Malacca lại trở thành điểm trung chuyển quan trọng, nơi “đội tàu bóng tối” của Iran chuyển dầu sang tàu khác nhằm che giấu hoạt động xuất khẩu, chủ yếu sang châu Á, đặc biệt là Trung Quốc.

Theo ông Chuin Wei Yap từ Quỹ Hinrich (Singapore), dù chưa có nguy cơ rõ ràng ngay lập tức với Malacca, việc các tuyến hàng hải chiến lược bị “vũ khí hóa” là kịch bản cần được tính đến từ sớm. Những điều tưởng như khó xảy ra hôm nay không nên bị xem là bất biến.

Tác động từ Hormuz đã bắt đầu lan sang Đông Nam Á, kéo theo những khác biệt rõ rệt trong cách tiếp cận của các quốc gia trong khu vực. Singapore phản đối việc đàm phán trả phí để đi qua Hormuz, trong khi Malaysia lại lựa chọn đối thoại với Iran để đảm bảo lưu thông. Indonesia, quốc gia nằm sát Malacca, nhấn mạnh vị thế chiến lược của mình và đồng thời tăng cường hợp tác quân sự với Mỹ.

Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto cho biết khoảng 70% năng lượng và thương mại của Đông Á đi qua vùng biển nước này, nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của vị trí địa lý Indonesia trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngay sau đó, Bộ Quốc phòng Indonesia xác nhận đang cân nhắc đề xuất từ Mỹ cho phép máy bay quân sự bay qua không phận nước này. Đề xuất này đã làm dấy lên tranh luận nội bộ, với lo ngại rằng Indonesia có thể bị cuốn vào các kịch bản xung đột ngoài tầm kiểm soát.

Các chuyên gia cho rằng đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn liên quan trực tiếp đến chủ quyền, uy tín quốc gia và cách các nước khác nhìn nhận Indonesia trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng.

Tuy vậy, giới chức Indonesia cho rằng đề xuất hợp tác với Mỹ chủ yếu nhằm mở rộng các chương trình hiện có như hiện đại hóa quốc phòng, đào tạo và tập trận, đồng thời khẳng định mọi quyết định đều dựa trên lợi ích quốc gia và chính sách đối ngoại độc lập.

Về mặt tổng thể, Indonesia vẫn ưu tiên giữ ổn định cho eo biển Malacca và tránh bị coi là bên hỗ trợ bất kỳ áp lực nào từ bên ngoài.

Trong khi Hormuz vẫn là “động mạch năng lượng” quan trọng nhất thế giới, vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu, Malacca lại là tuyến huyết mạch của chuỗi cung ứng châu Á, với khoảng 82.000 lượt tàu qua lại mỗi năm. Đáng chú ý, tuyến này dài hơn Hormuz hơn 5 lần, khiến việc kiểm soát và bảo vệ trở nên phức tạp hơn, đồng thời mở ra nhiều điểm dễ bị gián đoạn.

Tranh luận về an ninh hàng hải không chỉ dừng ở Indonesia. Khủng hoảng Hormuz cũng phơi bày sự khác biệt trong quan điểm giữa Singapore và Malaysia.

Ngoại trưởng Singapore Vivian Balakrishnan nhấn mạnh quyền đi lại qua các eo biển quốc tế là quyền hợp pháp theo luật quốc tế, không phải đặc quyền có thể bị thu phí. Ông cảnh báo việc chấp nhận trả phí sẽ tạo tiền lệ nguy hiểm cho Malacca.

Quan điểm này không được Malaysia đồng tình. Sau khi đạt được thỏa thuận đảm bảo lưu thông tàu qua Hormuz với Iran, giới lãnh đạo Malaysia cho rằng đối thoại là cách hiệu quả để tránh leo thang căng thẳng, thay vì đối đầu.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi lớn đặt ra là: nếu Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, liệu Malacca, “yết hầu” của thương mại châu Á, có trở thành điểm nóng tiếp theo hay không.