Giá vật liệu tăng tới 50%, cao tốc Nội Bài - Lào Cai và TP.HCM - Long Thành của VEC đối mặt rủi ro gì?

Biến động mạnh của giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng đang gây áp lực lớn lên tiến độ hai dự án mở rộng cao tốc Nội Bài - Lào Cai và TP.HCM - Long Thành, khiến Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) phải kiến nghị loạt giải pháp tháo gỡ.

Sớm công bố chỉ số giá xây dựng quý I/2026

Trong văn bản gửi Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng, VEC cho biết các dự án này đều khởi công năm 2025, dự kiến cơ bản hoàn thành trong năm 2026, trong đó tuyến TP.HCM - Long Thành được triển khai theo hình thức công trình khẩn cấp, yêu cầu tiến độ rất gấp.

Theo VEC, cơ chế điều chỉnh giá hợp đồng hiện nay dựa trên hệ số điều chỉnh và chỉ số giá do Sở Xây dựng địa phương công bố.

Tuy nhiên, các chỉ số này thường có độ trễ theo tháng hoặc quý, không phản ánh kịp thời biến động mạnh của giá nhiên liệu, vật liệu theo ngày, khiến chi phí thực tế của nhà thầu không được bù đắp đầy đủ.

Do đó, VEC đề nghị các địa phương sớm công bố chỉ số giá xây dựng quý I/2026 sát với diễn biến thị trường, đặc biệt trong bối cảnh giá nhiên liệu biến động do ảnh hưởng từ xung đột Trung Đông.

Đồng thời, với khối lượng thi công trong giai đoạn giá biến động mạnh từ đầu tháng 3 đến nay, VEC kiến nghị cho phép áp dụng cơ chế bù trừ trực tiếp đối với các chi phí tăng đột biến như nhiên liệu, nhựa đường, đá và thép, theo quy định hiện hành.

Vật liệu khan hiếm, chi phí tăng mạnh

Không chỉ chịu áp lực giá, các dự án của VEC còn gặp khó về nguồn cung vật liệu, đặc biệt là đá.

Tại khu vực phía Nam, nơi triển khai cao tốc TP.HCM - Long Thành, nhiều mỏ đá đã được ưu tiên cho các công trình trọng điểm khác như sân bay Long Thành, khiến nguồn cung cho dự án bị hạn chế.

Dù nhận được hỗ trợ từ địa phương, việc triển khai sau khiến các dự án của VEC khó tiếp cận nguồn vật liệu. Thủ tục gia hạn, nâng công suất mỏ kéo dài, buộc nhà thầu phải vận chuyển vật liệu từ xa, làm tăng chi phí.

Theo báo cáo từ các nhà thầu và đơn vị giám sát, giá nhiều loại vật liệu đã tăng mạnh so với thời điểm gốc. Nhựa đường tăng khoảng 30-50%, cát và đá tăng 13,5-23,3% tại miền Nam và 42-71% tại miền Bắc. Trong khi đó, xi măng và thép tăng thấp hơn, khoảng 2-10%.

Chỉ số giá nhóm công trình giao thông trong tháng 3/2026 tăng 12,85% so với tháng trước, chủ yếu do giá xăng dầu leo thang.

Nguy cơ chậm tiến độ hiện hữu

Theo VEC, biến động giá kéo dài đang tạo áp lực lớn lên dòng tiền và năng lực tài chính của nhà thầu. Đặc thù thanh toán trong xây dựng thường chậm 2-3 tháng khiến nhà thầu khó cân đối vốn khi giá vật liệu tăng nhanh.

Bên cạnh đó, chi phí vận chuyển và nhiên liệu biến động liên tục làm gián đoạn kế hoạch cung ứng, trong khi một số nhà cung cấp hạn chế bán hàng do rủi ro giá.

Giá vật liệu và nhiên liệu tăng cao cũng khiến nhiều nhà thầu gặp khó trong huy động thêm nguồn lực, tiềm ẩn nguy cơ thiếu vốn thi công.

VEC cho rằng nếu không có giải pháp kịp thời, các dự án có thể đối mặt nguy cơ chậm tiến độ, ảnh hưởng đến mục tiêu hoàn thành trong năm 2026.